Sorry voor de syfilis, maar voor een vergoeding moet u niet bij ons zijn

Amerikaanse soldaten werden in de Tweede Wereldoorlog met dit soort posters gewaarschuwd voor syfilis. Een paar jaar later infecteerden Amerikaanse onderzoekers soldaten in Guatemala bewust met syfilis. Beeld Medical Department, U.S.A./Welcome Library

Amerikaanse onderzoekers infecteerden in de jaren veertig bewust bijna 1500 kwetsbare mensen in Guatemala met syfilis en andere geslachtsziekten, om te kijken of penicilline die ziekten kon voorkomen. Nu eisen de slachtoffers en nabestaanden een schadevergoeding.

In het onderzoek, dat van 1946 tot 1948 duurde, werden eerst prostituees geïnfecteerd met gonorroe en syfilis. Maar nadat de vrouwen onbeschermde seks hadden met soldaten en gevangenen, raakte maar een deel van de mannen geïnfecteerd. De onderzoekers pasten daarna hun aanpak aan en besloten de groep proefpersonen, die werd uitgebreid met patiënten van psychiatrische inrichtingen, direct te infecteren.

83 doden
Gonorroe werd overgebracht door een inenting in de plasbuis, sjanker (een zweer aan de penis) door een injectie in de huid en syfilis onder meer door de voorhuid van de penis in aanraking te brengen met geïnfecteerd materiaal.

In totaal waren bijna 1500 proefpersonen geïnfecteerd tijdens het onderzoek. Onder welk mom ze werden geïnfecteerd, is onduidelijk, maar vast staat dat niemand van de proefpersonen werd geïnformeerd over het onderzoek en niemand werd om toestemming gevraagd. Van de geïnfecteerden stierven 83 personen.

Excuses, maar geen rechtszaak
Over het onderzoek werd niets gepubliceerd, maar in 2005 stuitte een Amerikaanse professor op de onderzoeksresultaten. In 2010 bood president Obama zijn excuses aan voor het onderzoek. Hillary Clinton noemde het onderzoek 'verwerpelijk' en 'weerzinwekkend'.

Een rechtszaak tegen de Amerikaanse overheid kwam desondanks niet van de grond. Een rechter noemde het onderzoek een 'zeer verontrustend hoofdstuk in de geschiedenis van onze natie', maar de Amerikaanse wet bood geen ruimte voor rechtszaken naar aanleiding van letsel dat in het buitenland werd toegebracht.

Betrokken, maar niet namens universiteit
Nu richt de groep van 774 proefpersonen en familieleden van slachtoffers hun pijlen op het Rockefeller fonds en het gerenommeerde Johns Hopkins-ziekenhuis. Volgens de groep, die één miljard dollar eist, had men bij John Hopkins grote invloed in de commissies die de overheid adviseerden.

"De betrokken mensen waren grootheden bij het Johns Hopkins-ziekenhuis en het Rockefeller-fonds", zei de advocaat van de eisers. "Ze wisten van het onderzoek, ze waren de architecten, ze planden het, ze zochten financiering, ze hielden het onder de radar. Hopkins zorgde voor aan syfilis lijdende konijnen die gebruikt werden om mensen te injecteren met syfilis."

Met deze poster werden geallieerde troepen in Italië in 1944 gewaarschuwd voor syfilis. Beeld The RAMC Muniment Collection in the care of the Wellcome Library

'Aanklachten ongegrond'
Het Johns Hopkins noemt het onderzoek betreurenswaardig, maar de aanklachten ongegrond. "Het was geen Johns Hopkins onderzoek. Johns Hopkin begon dit onderzoek niet, betaalde het niet en leidde het niet. Het was een onderzoek van de federale overheid. Iedereen die hier maar een beetje verstand van heeft weet, dat als dokters en wetenschappers in zo'n commissie zitten, ze werken namens de overheid en niet namens de universiteit of het ziekenhuis waar ze werken."

Ook het Rockefeller-fonds, dat ruim een eeuw geleden werd opgericht door de filantropische oliemagnaat John D. Rockefeller, veroordeelt het onderzoek, maar zegt dat het er niets mee te maken had.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden