ANALYSE

Sorry-premier Rutte koos bewust voor risico

De VVD was tijdens campagne slechts bezig grootste partij te blijven en Rutte aan een vervolgtermijn te helpen.

De start van het nieuwe kabinet was op zijn zachtst gezegd ongelukkig en voor premier Mark Rutte zelf eenvoudigweg desastreus. Rutte ging inmiddels, tot afgrijzen in ieder geval van zijn partijgenoten in de Tweede Kamer, zo ver dat hij bij de minste of geringste tegenslag al bereid was excuses te maken.

Afgelopen week werd hij geconfronteerd met zijn uitspraken in de verkiezingscampagne over eventuele nieuwe hulp aan Griekenland. Tijdens één van de vele lijsttrekkers- debatten in de campagne moest ook Rutte een groen, dan wel een rood lampje ontsteken als antwoord op de vraag of er vanuit Nederland mogelijk meer geld naar Griekenland moest. Rutte aarzelde geen moment. Het rode lampje brandde onmiddellijk: geen cent meer naar Griekenland.

Ruim twee maanden na de verkiezingen is de premier voor de zoveelste keer achterhaald door de werkelijkheid.

Er waren al excuses over de inkomensafhankelijke ziektekostenpremie, later ingeruild voor een hogere belastingdruk voor hogere inkomens. Er kwamen excuses over de stoere belofte uit de campagne dat iedere werkende er duizend euro per jaar netto bij zou krijgen. Excuses over de niet nagekomen belofte dat bestaande hypotheken gevrijwaard zouden blijven van kortingen op de renteaftrek.

En deze week moest hij ook nog erkennen dat de afspraken tussen de Europese ministers van financiën om de Grieken een lagere rente en een langere looptijd te gunnen op de schuldkredieten Nederland geld gaan kosten. Zeventig miljoen euro per jaar, volgens minister van financiën Jeroen Dijsselbloem, gedurende veertien jaar. Een kleine miljard euro dus.

Vervolgens nam Rutte nog meer afstand van zijn woorden uit de campagne. In een gesprek met het financiële persbureau Bloomberg sloot de premier niet uit dat er de komende jaren nog meer stappen nodig zijn om Griekenland definitief voor de eurozone te redden.

In de VVD-fractie zien ze dit optreden van Rutte met afgrijzen aan. Er is geen VVD'er die met naam en toenaam geciteerd wil worden, maar officieus is wel kritiek te horen. Rutte zou te snel zijn meegegaan in het beeld dat er extra Nederlands geld naar Griekenland gaat, terwijl het in eerste instantie gaat om minder winst op de Griekse leningen. Nederland krijgt op de leningen meer rente dan nu mogelijk zou zijn op de internationale kapitaalmarkten. Een korting op die rente is dus niet automatisch verlies. Rutte ging mee in de vragen van journalisten, een beginnersfout, aldus een VVD'er.

Al begin september, onmiddellijk nadat de VVD-aanvoerder het rode lampje over Griekenland had aangestoken, werd hij op die belofte aangevallen door alle andere lijsttrekkers. Ook destijds was immers glashelder dat er nieuwe maatregelen moesten komen om de Grieken niet rechtstreeks op een faillissement af te laten stevenen.

Het doet de vraag rijzen in hoeverre het campagneteam van de VVD onder leiding van de huidige minister van wonen en rijksdienst, Stef Blok, zich in de verkiezingsstrijd bewust was van de mogelijkheid dat vele mooie beloftes van Rutte later zouden moeten worden teruggedraaid. En of er in die tijd al werd gewerkt aan scenario's wat er in dat geval diende te gebeuren.

Volgens één van de leden van het campagneteam bestond er slechts het verbod om verder te denken dan de dag van de verkiezingen. Alle aandacht was nu eenmaal gericht op de strijd met Emiel Roemer van de SP en, later, met PvdA-lijsttrekker Diederik Samsom.

De VVD was kortom uitsluitend en alleen bezig met het doel de grootste partij te blijven, wat er na 12 september zou gebeuren was van later zorg. De verzekering dat er geen cent meer naar Griekenland mocht was in die strategie van het campagneteam geen vergissing. Het was een zeer doelbewuste uitspraak. In de race naar een vervolgtermijn voor de VVD-premier. Die nu te vaak sorry moet zeggen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden