Sondheim en het onvermogen om lief te hebben

Musicalcomponist Stephen Sondheim staat bekend als een heel intelligente man, die snel denkt en formuleert. ( FOTO LAURIE LEWIS)

Stephen Sondheim geldt als moeilijk voor het doorsnee musicalpubliek. Zijn oeuvre staat centraal tijdens het Sondheim 80 Festival. Drie fans vertellen wat hem zo bijzonder maakt.

Favoriete Sondheim-song:

’Anyone Can Whistle’ uit ’Anyone Can Whistle’

I can slay a dragon

Any old week – Easy

What’s hard is simple

What’s natural comes hard

Koen van Dijk: „Het is het mooiste lied omdat het zo simpel is. Het dilemma van het leven wordt hierin zo ontzettend helder verwoord. Efficiënter kun je niet met taal omgaan, en dan ook nog een hele mooie melodie eronder. Zijn grootste gave is dat hij een kameleon is. In staat om voor elke nieuwe voorstelling die hij maakt, een hele nieuwe wereld te scheppen. Dat is uniek aan Sondheim en onderscheidt hem van elke andere theatercomponist.

Neem de musical ’Sweeney Todd’. Dat is opera, negentiende-eeuws geïnspireerde muziek. De industrialisatie ziet erin, je hoort de ronkende stoommachines. Vergelijk dat met ’Sunday in the Park with George’, waar je door de hele partituur het zetten van stipjes in verf terughoort, omdat pointillist George Seurat de hoofdpersoon is. Of ’Pacific Overtures’, waarin allerlei Japanse klanken en toonladders van belang zijn. Vergelijk dat weer met ’Into the Woods’, waar hij de hele compositie heeft opgebouwd rond vijf noten. Dat is briljant. Dat is Sondheim de componist.

Als tekstschrijver heeft hij dus die efficiëntie. En hij beleeft er ontzettend veel genoegen aan je op het verkeerde been te zetten, je aan het denken te zetten, je te prikkelen. Voor mij als vertaler is dat heerlijk. Hoe dieper je in zijn werk duikt, hoe meer je de schoonheid ervan leert kennen.

Alle karakters in al zijn musicals hebben moeite om hoofd en hart met elkaar te verbinden. Sondheim zelf heeft ook een groot hart en veel emotionaliteit, en hij uit dat via zijn voorstellingen, want in zijn persoonlijk leven lukt hem dat niet. Dat is mijn stelling. Als je zijn werk bekijkt, leer je heel veel over de persoon van Sondheim.

Voor mij is hij een belangrijke leraar. Ik heb zijn werk uitputtend bestudeerd en er is gelukkig veel over geschreven. Daarnaast heb ik hem ontmoet. In 1988, ik was rond de twintig en student, schreef ik brieven met vragen aan hem. Hij stuurde me antwoorden terug en bij de derde brief vroeg ik of ik mocht langskomen.

Dat was een ongelooflijk spannend gesprek, ik mocht anderhalf uur lang al mijn vragen stellen aan de voor mij belangrijkste theaterinnovator van de wereld! Aan het eind zei hij: ’Je stelt de goede vragen’. Dat betekende dat hij mij serieus nam als tekstschrijver. Dat was zo’n enorme stimulans voor mij om door te zetten en verder te gaan met wat ik graag wilde. Toen ik in 1993 in New York debuteerde met de musical ’Cyrano’ kreeg ik van hem een gelukstelegram: ’Welcome to Broadway. Stephen Sondheim’.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden