Column

'Soms moet kunst lelijk of confronterend zijn om je op te schudden'

Rob SchoutenBeeld Maartje Geels

Een goede vriend van me (ik zal hem sparen en zijn naam niet noemen) vond dat Stalin gelijk had. Wát zeg je? Deportaties, executies, moordpartijen? Nee meneer, de muziek! Prokofiev, Sjostakovitsj, dat was toch vaak niet om aan te horen?! 

Moest ik ingrijpen en hem tot de orde roepen? Hij was nog maar net tot de klassieke muziek toegetreden, speelde op zijn zojuist verworven tweedehands piano wijsjes van Folk Dean en moest misschien met zachte hand tot de waarheid gebracht worden.

 Ik dacht aan de arme Sjostakovitsj, die zo geleden had onder de culturele en muzikale dictatuur van Stalin en die zijn beste werk maar achtergehouden had om de tiran niet te mishagen. Maar toegegeven, ik luisterde ook niet naar alles met evenveel plezier. Zo had ik mijzelf ooit opdracht gegeven koste wat het kost de strijkkwartetten van Bartók gewetensvol te omhelzen, maar vond ik ze echt mooi? En draaide ik Theo Loevendie 's avonds thuis voor mijn plezier? Ik durfde het antwoord op deze vragen eerlijk gezegd niet goed onder ogen te komen. 

Anderzijds, wat was 'mooi' na de hele twintigste eeuw nou nog voor criterium? Was Jackson Pollock mooi? Houellebecq? Wie de laatste eeuw een beetje aan kunst gesnuffeld had wist dat 'mooi' allang bij de vuilnisbak gezet was. 'Emotionerend' was misschien het nieuwe woord, of 'interessant'. 

Ik besloot halfslachtig in te grijpen al wist ik ook dat zachte heelmeesters stinkende wonden maken. Anderzijds (ik ben een man van anderzijds, merk ik) moest je mensen ook niet afschrikken. 'Deze rede is hard, wie kan haar aanhoren' morden de discipelen toen Jezus ze op kennelijk onaangename wijze bij de les hield. Mensen lieten zich makkelijk wegjagen als iets ze niet beviel. 

Opmars

De klassieke muziek, altijd in de verdrukking, probeert zich de laatste tijd weer waar te maken. Paul Witteman laat ons meeluisteren, cabaretier Tijl Beckand geeft klassieke muziek 'een coole touch' (las ik op internet) en voor de gevorderden is er Vrije Geluiden van de VPRO. Moest ik dat tere evangelisatiewerk verstoren door mijn correcte ideeën over een en ander de ether in te slingeren. Was 'mooi' weliswaar verdacht maar misschien toch nog steeds geldig? Per slot van rekening lieten ze op begrafenissen of tijdens de dodenherdenking ook niet het kakofonische fabrieksballet 'De bout' van Sjostakovitsj horen. 

Ik wist trouwens niet eens over welke muziek van Prokofiev en Sjostakovitsch goede vriend het had en hij kon het me ook niet vertellen. Er was kortom reden tot twijfel om op de bres te gaan staan. Of moest je in deze tijden van Trump en Wilders ook als muziekliefhebber dan júist de barricaden op om de vrije geluiden te verdedigen? 

'Bob Dylan is ook niet mooi,' zei ik tenslotte, 'maar juist daarom is het zo intrigerend. Soms moet kunst lelijk of confronterend zijn om je op te schudden.' Slapper lukte me niet maar toch was ik tevreden. De kool en de geit gespaard. 's Avonds thuis luisterde ik naar iets moois van Brahms en iets interessants van Arnold Schönberg. Om mezelf gelijk te geven: het een doen en het ander niet laten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden