Soms kun je beter een wandeling maken

interview | Tineke Postma kreeg gisteren de Boy Edgarprijs uitgereikt, de belangrijkste Nederlandse jazzprijs. En dat terwijl de saxofoniste een paar jaar terug nog op een dood spoor zat.

Niemand is ooit uitgeleerd. Als de Nederlandse saxofonist Tineke Postma (36) de afgelopen jaren een wezenlijke les heeft geleerd, is het wel deze. Ze is de kersverse winnaar van de Boy Edgarprijs, de meest prestigieuze prijs voor jazz in Nederland. Haar naam wordt toegevoegd aan een lange lijst, waarop opmerkelijk weinig vrouwen staan. Voor Postma een geweldige erkenning en stimulans, te meer daar ze een jaar of vijf geleden een periode kende waarin ze erg ontevreden was over haar ontwikkeling. Zelfs het plezier in de muziek raakte ze kwijt.

Achteraf bezien had ze de gevreesde fase in het creatieve proces bereikt die wel 'het plateau' wordt genoemd. Een tijd lang lijk je niet vooruit te komen. Dat die stilstand slechts schijn is, zie je pas achteraf.

Postma: "Ik heb veel overwonnen de afgelopen jaren. Bijvoorbeeld de schroom om bij collega's aan te kloppen voor lessen. Ik dacht, dat is toch gek, we staan op hetzelfde festival en dan ga ik hen vragen of ze me iets willen leren. Uiteindelijk heb ik het toch gedaan, en dat heeft me echt verder gebracht."

Een van de musici bij wie Postma te rade ging, was de Amerikaanse saxofonist Greg Osby. Iemand die voor minstens een generatie jazzmusici heel belangrijk is geweest. Nu leiden Postma en Osby samen het kwintet Sonic Halo dat vorig jaar een overtuigende eerste cd uitbracht.

Volgens Postma was de ontmoeting met Osby confronterend, en daardoor leerzaam. "Hij zei: je speelt goed, je spreekt de taal, maar wat wil je nu eigenlijk zeggen? Tegelijk was hij heel eerlijk over zijn eigen leerproces. Hij gaf bijvoorbeeld toe in zijn beginjaren te veel noten te hebben gespeeld. Hij kent de jazztraditie door en door, maar heeft op zeker moment tegen zichzelf gezegd het op zijn eigen manier te gaan doen. 'Perfectie is een illusie, denk ook aan iets anders dan je techniek. Dat is maar een aspect, vergeet niet om je heen te kijken', leerde hij me. Soms kun je beter een wandeling maken dan gaan oefenen.''

Dergelijke lessen kreeg Postma ook van saxofonisten Lee Konitz en Wayne Shorter, beide in de tachtig en gezegend met een schat aan ervaring. Postma: "Shorter vroeg me bijvoorbeeld of ik wel genoeg las. Toen ik een keer bij hem thuis mocht komen, gingen we samen films kijken en muziek luisteren. Dat was heel verhelderend, hij sprak over zijn eigen werk alleen maar in beelden. Dan zei hij: hoor je, daar loopt een echtpaar over de brug."

Dergelijke ontmoetingen maakten Postma veel bewuster van het feit dat muziek zoveel meer is dan de noten die je speelt. "Ik ben sindsdien mijn verbeelding veel meer gaan gebruiken. Ik ben mezelf gaan afvragen; hoe klinkt koud? Of blauw? Of boos? Het was voor mij een tijd waarin ik ingrijpende beslissingen moest nemen. Zou ik alleen voor mijn carrière gaan of toch een gezin stichten? Ik heb het laatste gekozen en dat was natuurlijk ook een bepalende ervaring. Ik ben toen gaan beseffen dat steeds wanneer ik de dingen die ik eng vond toch deed, ik daar sterker uitkwam. Ongemak is op sommige momenten noodzakelijk. Ik ben daarom weer een tijd alleen in een kleine kamer in New York gaan wonen. Ging ik toch maar meedoen aan jamsessies, die ik eerder vermeed. Maar ook door de stad lopen of een tentoonstelling bezoeken. Je moet een balans vinden. Je kunt niet zonder techniek, je moet studeren, maar het gevaar is dat je focus alleen daarop komt te liggen."

"Ik was gericht op alles wat niet goed ging. Osby zei dan: stop met die micro-kritiek. Sowieso hebben vooral Amerikaanse musici me steeds gezegd dat er geen foute noten bestaan. Dat is iets wat ik me geleidelijk eigen heb kunnen maken. Niet spelen wat de vorige keer werkte, soms gewoon ook even niet spelen en niet op de automatische piloot overschakelen wanneer je het even niet weet."

"Ik ben zeer gelukkig dat ik dat heb geleerd. Maar eerlijk is eerlijk, het gebeurt me nog steeds dat ik het vergeet."

Tineke Postma: 'Steeds wanneer ik de dingen deed die ik eng vond, kwam ik daar sterker uit. Ongemak is soms noodzakelijk.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden