Soms is de dood op het witte doek bizar mooi

Hij haalde eerder dit jaar wereldwijd het nieuws, de Jordaanse acteur die stierf tijdens een sterfscène. Mahmud al-Sawalka - in eigen land bekend van historiestukken - speelde in de tv-serie 'Bloedbroeders' een man die door een kogel wordt getroffen. De acteur overleefde de scène niet. Hij stierf daadwerkelijk in de armen van zijn tegenspeler. Een bizarre speling van het lot.

In films wordt over het algemeen niet gekeken op een kogel meer of minder. De dood is alomtegenwoordig. Kijk naar Amerikaanse thrillers en horrorfilms, en dan vooral de klassieker in het genre, Hitchcocks 'Psycho'. De film met de beroemde douchemoord maakt vooral angstig. Na het zien van 'Psycho' durfde ook ik een tijd lang niet de badcel in. En nog steeds ben ik op mijn hoede als ik onder de douche sta en een vreemd geluid hoor in huis. Hitchcock was een briljant manipulator.

Nu zijn er zoveel sterfscènes in films dat iedereen wel een favoriet heeft. Coppola's Vietnamfilm 'Apocalypse Now' met een stervende Marlon Brando, prevelend 'The horror, the horror'. Godards sixties-romance 'A Bout de Souffle' waarin Jean-Paul Belmondo sterft voor zijn vriendinnetje. Of Rutger Hauers laatste woorden in 'Blade Runner'.

Zo heb ik dit jaar ademloos gekeken naar de dood in de Japanse eilandfilm 'Still the Water' die zijn wereldpremière beleefde in Cannes en nu in Nederland te zien is. Zelden zo'n ontroerende sterfscène gezien (nou ja, zeg maar gerust tranen met tuiten). Zomer op een eiland voor de Japanse kust. Bomen, vlinders, een ruisende zee en een jonge moeder die haar laatste adem uitblaast, omringd door een kleine kring van geliefden die haar zingend uitgeleide doet. Kan de dood zo mooi zijn?

"Ja", zegt de Japanse regisseuse Naomi Kawase desgevraagd, "de dood is niet per se iets slechts of verdrietigs. De dood laat je ook nadenken over het leven." Dat deed Antonioni ook toen hij de sterfscène van Jack Nicholson filmde in 'Profession: Reporter'. Willem Jan Otten schreef er een kwart eeuw geleden al over. Hij noemde de buiten beeld gehouden sterfscène een elegische ervaring en vergeleek bewuste slotbeelden met een fuga van Bach.

In tegenstelling tot Antonioni zit Kawase er met haar camera bovenop. De dood is bij haar geen ingewikkelde constructie. Ze filmt in de natuur, bijna documentair en toch met de lyriek van de beste fictie. "Tussen de acteurs zitten echte eilandbewoners", aldus Kawase, "die hun doden volgens een eeuwenoude traditie zingend en dansend vaarwel zeggen, en die ervan overtuigd zijn dat vlinders worden gezonden door God." Dat is nog eens wat anders dan douchen met 'Psycho'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden