'Sommige modeziektes blijven hardnekkig aanwezig'

Cees Renckens. © Jean-Pierre Jans

INTERVIEW - Nederlanders lijden steeds minder aan modeziektes, constateert gynaecoloog Cees Renckens tevreden. Aandoeningen als chronische whiplash en RSI zijn merkbaar op hun retour. Maar de strijd is nog niet gestreden. "Sommige modeziektes, zoals chronische vermoeidheid, blijven hardnekkig aanwezig. Er komen ook steeds nieuwe ziektes bij."

Vandaag, na ruim 23 jaar, neemt Renckens afscheid als voorzitter van de Vereniging tegen de Kwakzalverij. Hij doet dit tijdens een symposium van de vereniging in Amsterdam, gewijd aan modeziektes.

'Een medisch dwaalspoor'
In zijn proefschrift uit 2004 somde Renckens al een hele trits modekwalen op, waaronder bekkeninstabiliteit, postnatale depressie, fibromyalgie en het premenstrueel syndroom. De meeste raken inmiddels aardig uit beeld, maar er hebben zich ook twee nieuwe aangediend.

"Chronische Lyme na een tekenbeet neemt hand over hand toe", verklaart Renckens. "Alternatieve therapeuten plakken dat etiket op. Mensen zijn moe, de internist kan niks vinden, en dan zegt zo'n alternatief figuur: 'U heeft chronische Lyme.' Eindelijk erkenning. De patiënt krijgt elke week antibiotica. Dat kost veel geld en werkt niet. Een medisch dwaalspoor."

Mensen lijden echt
De tweede nieuwkomer is 'elektrosensitiviteit'. Slachtoffers melden dat ze door straling uit draadloze elektrische apparaten, zoals mobieltjes, allerlei klachten krijgen: van concentratieproblemen en vermoeidheid tot overmatig zweten. Maar met straling heeft dat niets te maken. In een testruimte melden patiënten precies dezelfde klachten wanneer het gewraakte apparaat - zonder dat ze het weten - uit staat.

Het heeft iets tragisch, vindt Renckens. "De klachten zijn vaak heel indrukwekkend. Mensen lijden echt. En als je ze hun diagnose ontneemt, worden ze woedend. Sommige critici worden zelfs met de dood bedreigd." Het heeft daarom weinig zin om in debat te gaan met iemand die lijdt aan bijvoorbeeld bekkeninstabiliteit, weet Renckens uit ervaring. "Je bent op dat moment al te laat. Je moet voorkómen dat iemand zo'n etiket krijgt opgeplakt."

Moeilijk meetbare klachten
Modeziektes zijn vrij eenvoudig te herkennen. Ze komen ineens opzetten en zijn vaak sterk gebonden aan bepaalde regio's of landen. Vooral jonge vrouwen behoren tot de slachtoffers, en meestal gaat het om moeilijk meetbare klachten, zoals moeheid en lusteloosheid. Lichamelijk is er over het algemeen niets te vinden.

En áls er al iets wordt aangewezen, staat dat in geen verhouding tot de ernst van de klachten. Na een tijdje verslapt de aandacht vanzelf. Als de medische stand er eenmaal van overtuigd is dat het om een modekwaal gaat, komen er weinig nieuwe patiënten bij. "Patiënten worden dan achter hun rug uitgelachen, en dat willen ze niet."

Steeds drukker door internet
Renckens werd in 1988 voorzitter van de vereniging. Aanvankelijk was het een rustig baantje, goed te combineren met zijn werk als gynaecoloog in Hoorn. Maar met de opkomst van internet is het steeds drukker geworden. "Onzin verspreidt zich tegenwoordig razendsnel. Je moet continu alert blijven. Daar heb je een dagtaak aan."

Ook bezorgde patiënten of hun familieleden kloppen vaker bij de vereniging aan. Ze stellen vragen over kwakzalvers die er een potje van maken. De vereniging zoekt de zaak uit en helpt met de melding bij de Inspectie voor de Gezondheidszorg.

Na alle hectische jaren gaat Renckens het wat rustiger aan doen. Maar acupuncturisten en homeopaten moeten niet denken dat ze weer vrij spel hebben. "Ik blijf als 'backbencher' in het bestuur. En onze nieuwe voorzitter, anesthesiologe Catherine de Jong, is ook lekker scherp en fanatiek. Als kwakzalvers denken dat ze weer hun gang kunnen gaan, zullen we ze snel uit de droom helpen."

Bijna failliet

Sinds Renckens voorzitter is van de Vereniging tegen de Kwakzalverij, heeft het alternatieve circuit veel terrein verloren. Het ontmaskeren van kwakzalvers kostte de vereniging één keer bijna de kop. De vereniging had de alternatieve arts Maria Sickesz, promotor van de orthomanuele geneeskunde, een kwakzalver genoemd. Dat mocht niet, oordeelde de rechter.

De vereniging dreigde failliet te gaan aan de te plaatsen rectificaties. In 2009 vernietigde de Hoge Raad de uitspraak. Sindsdien mag Sickesz, die beweert dat zij met het duwen tegen rugwervels autisme, schizofrenie en wat dies meer zij kan genezen, gewoon weer 'kwakzalver' worden genoemd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden