Somaliërs verdienen rechtsherstel na truc

Onbegrijpelijk dat Somaliërs die hier tussen 2010 en 2013 kwamen, geen asiel kregen. Ze hebben daar wel recht op, betoogt jurist Thomas Spijkerboer.

Momenteel verblijven enige honderden Somaliërs in Nederland die tussen december 2010 en 2013 ten onrechte geen asiel hebben gekregen. Hoe wordt dit rechtgezet?

Tussen in ieder geval december 2010 en februari 2013 was de situatie in de Somalische hoofdstad Mogadishu zo gevaarlijk, dat iedereen daar gevaar voor lijf en leden liep. Dat vonden staatssecretaris Teeven, de Nederlandse Raad van State en het Europese Mensenrechtenhof in Straatsburg eensgezind. Uitzetting naar Somalië kan alleen via het vliegveld van Mogadishu, en dat was destijds überhaupt niet mogelijk.

Nederlandse en Europese wetgeving bepaalt dat een vreemdeling die bij uitzetting gevaar voor lijf en leden loopt recht heeft op asiel. Op grond van de wet hadden Somaliërs tussen december 2010 en februari 2013 dus asiel moeten krijgen.

Minister Leers, en na hem staatssecretaris Teeven, probeerden echter aan deze consequentie te ontkomen door te beweren dat vrijwillige terugkeer wél mogelijk was. Hoe dat kon vertelden ze er niet bij. De Raad van State accepteerde deze truc echter. Hij schiep een onderscheid dat het Nederlandse en het Europese recht niet kent, door uit te maken dat niet de uitzetting van Somaliërs zelf, doch slechts de wijze van uitzetting gevaarlijk was. Dat onderscheid is in de context van Somaliërs onbegrijpelijk, en in strijd met Nederlands en Europees recht.

Dit maakte het mogelijk om aan veel Somaliërs asiel te onthouden. Maar het uitzetten werd niks, ook niet toen de situatie in Mogadishu na februari 2013 net wat minder erg werd. Er zijn een paar mensen vrijwillig teruggekeerd (bijvoorbeeld omdat een familielid op sterven lag). Nederland heeft in totaal twee Somaliërs gedwongen uitgezet, waarvan er één drie dagen later gewond raakte bij een bomaanslag.

Vluchtpanden

De honderden Somaliërs die in de periode december 2010 tot februari 2013 asiel hadden moeten krijgen maar dat niet kregen, vormen een flink aandeel van de vluchtelingen die onder benarde omstandigheden verblijven in gekraakte of gedoogde gebouwen in Amsterdam en andere steden. Dat opvangprobleem danken we aan het feit dat de regering zich niet aan het asielrecht houdt.

Ondertussen vindt ook de staatssecretaris de situatie in Mogadishu nog breekbaar en niet genoeg verbeterd om reeds verleende vergunningen in te trekken. Als de asielvergunningen destijds wel zouden zijn verleend, zouden die nu nog niet worden ingetrokken. De situatie is net niet meer zo erg dat alle Somaliërs asiel zouden moeten krijgen. Althans, volgens de staatssecretaris, de Raad van State en het Europese Mensenrechtenhof. Het VN-vluchtelingenagentschap UNHCR en een organisatie als Amnesty International denken daar anders over. Dus als Leers en Teeven zich aan het recht gehouden zouden hebben, dan hadden Somaliërs asiel en leefden zij niet op straat.

Rechtsherstel via procederen bij de rechter is denkbaar, maar gecompliceerd en tijdrovend. De Raad van State moet immers terugkomen van zijn eerdere standpunt. Mogelijk is de omweg via het Hof van Justitie van de EU in Luxemburg nodig.

De staatssecretaris kan ook zelf rechtsherstel bewerkstelligen door deze Somaliërs alsnog het asiel te geven waar zij recht op hadden. Veel verliezen doet hij er niet mee: aan het uitzetten van Somaliërs valt weinig eer te behalen omdat het vrijwel nooit lukt. Hij wint er wel wat mee, omdat hij de crisis rond de protesterende vluchtelingen in Amsterdam en elders helpt oplossen. En hij houdt zich dan weer aan het geldend recht - voor een staatssecretaris van justitie mooi meegenomen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden