Opinie

Solidariteit in de zorg kost nu eenmaal geld

Als overmatig alcoholgebruik tot ziekenhuisopname leidt, wie moet dan de rekening betalen? Beeld anp

Comazuipers laten betalen voor hun ongezonde gedrag lijkt logisch, maar brengt de solidariteit in de zorg in gevaar, betoogt André den Exter.

Met enige regelmaat wordt het Nederlandse publiek geïnterviewd over heikele kwesties in de gezondheidszorg. Ging het voorheen over de invoering van eigen bijdragen voor obese mensen met een ongezonde leefstijl, of om amateursporters die zich melden bij de spoedeisende hulp vanwege sportblessures, ditmaal zijn de 'comazuipers' de klos.

Volgens een recent onderzoek uitgevoerd door het Centraal Bureau voor de Statistiek vindt een ruime meerderheid van de ondervraagden dat jongeren die tijdens een avondje stappen overmatig veel alcohol innemen en daardoor in het ziekenhuis belanden, zelf de rekening voor ziekenhuisopname en behandeling geheel of gedeeltelijk dienen te betalen.

Het sentiment 'eigen schuld, dikke bult' lijkt begrijpelijk. Het geeft immers geen pas de maatschappij te laten opdraaien voor de kosten van maatschappelijk ongewenst gedrag. De kosten voor medische behandeling van comazuipers dienen op de veroorzaker te worden verhaald, vergelijkbaar met 'de vervuiler betaalt'. Een soortgelijke redenering zou gelden voor rokers. Ook zij dienen mee te betalen aan de kosten van medische behandeling, die samenhangt met hun ongezonde leefstijl.

Eigenschuld-gedachte
Hoe begrijpelijk ook, deze redenering getuigt van een gebrek aan solidariteit, en juist die solidariteit ligt ten grondslag aan ons zorgstelsel. Solidariteit tussen rijk en arm, gezonde mensen en zieken, en jongeren met ouderen. In een dergelijk systeem past geen eigenschuld-gedachte. Een verzekerde heeft recht op noodzakelijke zorg op grond van een medische behoefte.

Strikt genomen doet het verhaalrecht op de comazuiper of de roker geen afbreuk aan diens aanspraak op medisch noodzakelijke zorg, maar de wetenschap dat de hoge kosten van behandeling voor eigen rekening komen, zal menig persoon weerhouden om zich onder behandeling te laten stellen, met alle gevolgen van dien. Toegang tot gezondheidszorgvoorzieningen is een fundamenteel mensenrecht en dat heeft inderdaad een prijs.

Afbreuk aan het solidariteitsbeginsel is niet het enige probleem. Hoe zal de patiënt reageren wanneer hij of haar geïnformeerd wordt over het feit dat de kosten van behandeling voor eigen rekening komen? Agressieve patiënten die zich afreageren op hulpverleners zijn helaas geen onbekend verschijnsel in de gezondheidszorg.

Wat volgt?
Volgens de enquête is de (gedeeltelijke) uitsluiting niet beperkt tot overmatig alcoholgebruik en roken. Ivf-behandelingen, psychische hulp bij depressie, en andere aandoeningen of een ongezonde leefstijl, zouden eveneens een eigen betaling rechtvaardigen.

De vraag is wat daarna volgt: het niet vaccineren van kinderen, de weigering van een periodieke medische check-up, of de weigering aan deelname aan een erfelijkheidsonderzoek om een mogelijke genetisch overdraagbare afwijking op te sporen? Is hier ook sprake van eigen schuld, en dus maatschappelijk ongewenst gedrag, of van een leefstijl die financieel gesanctioneerd dient te worden?

Kortom, het doortrekken van de eigenschuld-gedachte tot specifieke vormen van ongewenst gedrag leidt tot een verregaande inperking van grondrechten, waaronder het recht op gelijke toegang tot gezondheidszorg, maar ook het respecteren van ieders privéleven. Weliswaar zijn dergelijke inbreuken niet op voorhand uitgesloten, maar het is de vraag of het inbouwen van financiële prikkels om mensen te verleiden tot 'maatschappelijk gewenst gedrag' de meest aangewezen methode is. Ik denk het niet.

André den Exter: Jean Monnet Chair Europees Gezondheidsrecht Erasmus Universiteit Rotterdam

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden