Europese top

‘Solidariteit’ blijft als een spook boven EU-top hangen

Voorzitter Charles Michel van de Europese Raad (voorgrond, rechts) praat op gepaste afstand na met voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie (links), na afloop van hun afsluitende persconferentie over de EU-videotop.  Beeld REUTERS
Voorzitter Charles Michel van de Europese Raad (voorgrond, rechts) praat op gepaste afstand na met voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie (links), na afloop van hun afsluitende persconferentie over de EU-videotop.Beeld REUTERS

Op hun vierde video-vergadering over de coronacrisis splijten de geesten over inzet nieuw herstelfonds: giften of leningen?

Uitlenen of weggeven, dat is de vraag. De Europese regeringsleiders waren het donderdag op hun vierde e-top over de coronacrisis over veel dingen eens, maar één kwestie dreef weer een bekende wig tussen noord en zuid. Dat was de vraag of een beoogd herstelfonds, bedoeld om de geteisterde EU-economieën de komende jaren te ondersteunen, vooral uit leningen of giften moet bestaan.

Een antwoord kwam er niet. De Europese Commissie gaat aan het werk om binnen een week of twee een voorstel te doen over omvang, doel en gebruik van een corona-herstelfonds. Dat instrument komt boven op de bazooka’s die de afgelopen weken al in stelling zijn gebracht, met een potentiële vuurkracht van ruim 1300 miljard euro. Op hun video-top besloten de 27 regeringsleiders dat deze middelen uiterlijk 1 juni beschikbaar moeten zijn.

President Christine Lagarde van de Europese Centrale Bank (ECB), die ook meevergaderde, had een stevige waarschuwing voor de regeringsleiders. In het slechtste scenario – zo zei Lagarde volgens diverse bronnen – zal de economie van de eurozone dit jaar met 15 procent kunnen krimpen. Als de EU-landen beslissingen over een nieuw herstelfonds te lang voor zich uitschuiven (en daar kwam het resultaat van deze top uiteindelijk wel op neer) dan nemen de regeringsleiders volgens de ECB-president grote risico’s.

Giften zijn voor de meerjarenbegroting

Premier Rutte bleef er onaangedaan onder. Volgens hem moet eerst maar eens worden onderzocht welke problemen dat nieuwe instrument precies moet oplossen. Ook vindt hij het onverstandig om nu al vast te leggen dat dit ‘gratis geld’ zal zijn voor de zwaar door corona getroffen zuidelijke EU-landen.

“Giften, daar is de meerjarenbegroting voor”, aldus de premier op een video-persconferentie na afloop van de relatief korte top. Daarmee verwees hij naar de veelbesproken, zevenjaarse EU-begroting. Die wordt voor een belangrijk deel ingezet voor subsidies, ofwel giften. “Een herstelinstrument zal meer uit leningen moeten bestaan.”

Qua omvang vliegen allerlei bedragen in het rond, tussen de duizend en tweeduizend miljard euro. Rutte noemt dat ‘slagen in de lucht’ en wil zelf niet zeggen wat voor hem een maximum is. “Dat is onderhandelingstechnisch niet handig, want dan wordt het bedrag dat ik noem geen boven- maar een ondergrens. Ik kan beter een beetje zuinig kijken als ik bedragen hoor.”

Technische hoofdbrekens

Uiteindelijk zal zo’n herstelfonds waarschijnlijk geheel of gedeeltelijk overlappen met een nieuwe meerjarenbegroting (2021-2027), die daarmee een heel ander karakter zal krijgen dan de pre-coronaversie waarover de regeringsleiders in februari nog ruziënd uiteengingen.

Los van deze technische hoofdbrekens bleef de principiële solidariteitskwestie als een lastig te verjagen spook boven de video-top hangen. Het steekt Nederland dat Italië en Spanje die solidariteit vastklinken aan ‘eurobonds’ (gezamenlijke obligaties) of de bereidheid van het noorden om gratis geld over de EU uit te strooien. “Bij solidariteit hoort wat mij betreft altijd dat je van landen mag vragen: ‘Wat gaan jullie doen om er een volgende keer zelf sterker voor te staan, zodat je dan misschien dat beroep niet hoeft te doen’.”, aldus Rutte, in een wat nettere variant van de aloude ‘drank-en-vrouwen’-uitspraak uit 2017 van oud-eurogroepvoorzitter Jeroen Dijsselbloem.

Donderdag, de vierde Europese video-top in zes weken tijd, bleek overigens wel dat de EU-leiders op de grenzen zijn gestuit van wat op zo’n afstandelijke vergadering mogelijk is. De ruimte voor debat of onderonsjes is er nauwelijks. Mede om die reden werd de giften/leningen-discussie niet tot het uiterste doorgezet. Raadsvoorzitter Charles Michel presenteerde geen gezamenlijke slotconclusies.

Een klein hapje Indonesisch

Voor het doorhakken van de écht ingewikkelde knopen wacht iedereen met smart op hervatting van het normale leven, ook in de Brusselse vergaderbunkers. “Als je echt op dit soort ingewikkelde vraagstukken akkoorden wil bereiken, is het ondenkbaar hoe je dat doet zonder elkaar fysiek te zien”, aldus Rutte. “Hopelijk kan dat ook ergens de komende maanden.”

Wat de VVD-premier misschien minder heeft gemist op de voorbije toppen, zijn de uitgebreide (werk)diners op dergelijke bijeenkomsten. “We hebben een klein hapje Indonesisch gegeten tijdens de vergadering”, zei hij, wat gezien zijn voorliefde voor deze keuken vermoedelijk geen straf is geweest.

Lees ook:
Coronacrisis lijkt EU-leiders eerder te verlammen dan tot actie aan te zetten

Tot samenwerking tussen de 27 regeringsleiders van de EU wil het nog altijd niet echt komen. De coronacrisis lijkt hen eerder minder besluitvaardig te maken.

EU-ministers alsnog akkoord met miljardenpakket corona-steun

Het was een loodzware bevalling, maar de EU-ministers van financiën hebben op 9 april overeenstemming bereikt over een breed pakket coronasteunmaatregelen voor de EU-economie als geheel. De financiële vangnetten belopen samen meer dan 500 miljard euro.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden