Soldaten komen uit steeds dezelfde families

Ze vechten namens heel Amerika. Maar zijn de soldaten in Irak wel een afspiegeling van de Amerikaanse samenleving? Of liggen vooral de minderheden en de armen in de vuurlinie? Een reden voor sommige Amerikanen om weer terug te verlangen naar de dienstplicht.

Elke Amerikaanse senator heeft dezer dagen steunbetuigingen aan de troepen op zijn website staan. Maar bij een van hen heeft die steunbetuiging een heel persoonlijke tintje, al staat dat nou net weer niet op diens website vermeld: senator Tim Johnsons eigen zoon Brooks (31) vecht momenteel mee in Irak.

Uitzonderlijk? Ja, de Democratische vertegenwoordiger van de staat South Dakota is de enige van de honderd senatoren met een kind in de frontlinie. En waarschijnlijk is hij hiermee uniek in het Congres. Drie van de in totaal 435 leden van het Huis van Afgevaardigden hebben ook een kind dat onder de wapenen is. Maar anders dan Brooks Johnson zijn twee van hen officier en verkeren niet eens in de buurt van het oorlogsgebied. Nummer drie is wel 'gewoon' soldaat, maar is ook niet in Irak: hij zit in een onderzeeër in de Middellandse Zee.

Voor het Democratische lid van het Huis van Afgevaardigden Charles Rangel uit New York zijn dat veelzeggende feiten. In de Tweede Wereldoorlog vochten de Kennedy-broers, de eerste president Bush, en de kinderen van veel vooraanstaande families nog mee. De oudste Kennedy sneuvelde, de presidenten John F. Kennedy en Bush sr. raakten gewond. Ook nu weer heeft de Amerikaanse elite de mond vol van 'het ultieme offer' maar zij stuurt haar zonen en dochters niet meer een oorlog in.

In de gewone rangen zijn het de minderheden en armen die nu Amerika mogen verdedigen, zegt Rangel. ,,Met name zwarten en arme blanken van het platteland leveren een onevenredig groot aandeel'', meent deze zwarte afgevaardigde, zelf een veteraan van de Korea-oorlog. Zouden zijn collega-congresleden de president even snel de volmacht hebben gegeven om naar goeddunken Irak aan te vallen ,,als hun kinderen ook in de frontlinies lagen''?, vraagt hij. Rangel zelf stemde in het Huis tegen de Irak-resolutie.

Nieuwe rekruten tekenen voor het leger uit patriottisme en een zucht naar avontuur. Maar ,,vooral ook uit economische overwegingen'', weet hij. ,,Omdat ze in de buitenwereld te weinig andere mogelijkheden hebben.'' Menigeen is gevallen voor de extra's die het leger nieuwkomers biedt, zoals een ziektekostenverzekering, volledig betaalde studies aan een universiteit naar keuze, een bonus van maximaal twintigduizend dollar voor kosten die normale studiebeurzen niet vergoeden en een intekenbonus van soms enkele duizenden dollars. Pas als ze getekend hebben komen sommigen erachter dat de soldatenwedde zelf lager is dan de meeste burgersalarissen.

Lori Luckey (24), die onlangs de aanmeldingsformulieren tekende, bevestigt Rangels verhaal. De alleenstaande moeder van drie dochters ziet het leger als een kans om vooruit te komen in het leven. Ze was zes jaar lang cipier, een slecht betaalde baan. ,,Er zit geen enkel perspectief in.'' Alternatieven zag ze niet. Bij de marine hoopt ze wel carrière te kunnen maken, iets van de wereld te zien en een tandheelkundige verzekering voor haar en haar kinderen te krijgen.

José Pereida (17) is al tijden platzak. Hij wil volgend jaar bij het leger omdat hij dat als de manier ziet om toch een universitaire opleiding te kunnen betalen, om van de straat te zijn en misschien ook wel om zichzelf te vinden. ,,Ze willen gewoon het beste uit je halen. Daar hou ik van'', vertelde hij de krant The Chicago Tribune. Ook hospik Rain Silva (23) tekende enkele jaren terug om ,,een opleiding te krijgen en wat ervaring op te doen. Een legerfunctie staat altijd goed op je cv.''

Om ervoor te zorgen dat het leger weer de Amerikaanse bevolking weerspiegelt, zodat de offers weer eerlijk verdeeld zijn, diende Charles Rangel onlangs een wetsvoorstel in om de dienstplicht, die in 1973 aan het einde van de Vietnam oorlog werd afgeschaft, opnieuw in te voeren. Hij wil geen enkele ontheffing toestaan, zodat niet, zoals bij Vietnam, de rijkeluiskinderen door studie de dans toch ontspringen. Voor de jongeren voor wie het leger geen plaats heeft wil hij een alternatieve burgerdienst instellen. In de eerste week van de oorlog verwierp het Huis zijn plan.

Toch zorgt het voor veel discussie. Is het waar dat Amerika vooral minderheden en armen als kanonnenvoer gebruikt? Nee, roepen de woordvoerders van het ministerie van defensie om het hardst. Rekruten zijn in het algemeen ietsje beter opgeleid dan gemiddeld. Ze komen vaker dan gemiddeld uit complete gezinnen, dus met twee ouders, zo blijkt uit een onderzoek. Hun ouders hebben een doorsnee opleiding. ,,We werven jongeren die minstens een middelbare schooldiploma hebben en die enkele pittige testen goed doorstaan. De kansarmen en ongeschoolden vallen zo af'', vertelt een woordvoerder. In het moderne leger van de 21ste eeuw is voor hen geen plaats. Volgens deze woordvoerder hangt Rangel een ,,gedateerd beeld'' op.

Hij erkent wel dat alle etnische groepen niet gelijk vertegenwoordigd zijn. ,,Maar in elke eenheid kun je mensen uit een hele reeks verschillende groeperingen zien. Het Amerikaanse vrijwilligersleger is echt een uitstekende doorsnee van Amerika.''

Onderzoekers bestrijden die conclusie. De allerarmste en rijkste groepen zijn zo goed als afwezig in de gewone rangen. De arbeidersklasse blijkt volgens onderzoek de grote leverancier van het nu 1,4 miljoen zielen tellende leger: mensen tussen arm en modaal die het leger zien als een weg omhoog op de sociale ladder.

Verder zijn minderheden inderdaad oververtegenwoordigd. Zij leveren 37 procent van alle soldaten, terwijl ze slechts 29 procent van de hele bevolking uitmaken. Met name de Amerikaanse zwarten komen op het leger af. Terwijl zwarte mannen maar elf procent van de leeftijdsgroep van 18 tot 44-jarigen vormen, is bij de landmacht 26 procent zwart. Het aantal zwarte vrouwen in de landmacht overtreft zelfs de blanken (46 tegen 38 procent), terwijl ze maar veertien procent van die bevolking uitmaken.

Dat zoveel zwarten op het leger afkomen, heeft naast economische redenen ook met ras te maken. Het leger geldt in hun gemeenschap als de enige instelling in het land waarin kleur geen rol speelt en waar racisme geen kans heeft. Voor Nathalie Williams (29) was dat een reden om marinier te worden. ,,Hier kan je iemand niet op zijn huidskleur beoordelen. Want juist de ene persoon die jij niet mag, kan straks net degene zijn die jou het leven redt.''

Maar dat betekent niet dat het vooral de Amerikaanse zwarten zijn die in Irak de echte gevechten voor hun rekening nemen, zoals Rangel zegt. De zwarte soldaten blijken vooral present in de (lagere) ondersteunende taken, administratie, medische dienst en onderhoud en juist niet in de gevechtseenheden. Als er al kanonnenvoer is, dan zijn dat vooral blanken.

Toch is er een andere reden om de dienstplicht weer in te voeren, meent Charles Moskos, hoogleraar sociologie in Chicago en jarenlang onderzoeker van het leger. Hoewel harde cijfers ontbreken, komen rekruten steeds vaker uit families die al generaties lang soldaten leveren, iets wat Defensie niet ontkent. Moskos ziet langzaam een militaire kaste ontstaan, vaste leveranciers van het Amerikaanse leger. ,,Als je de logica accepteert dat één groep, los van de rest van de samenleving, de soldaten levert, waarom huur je geen buitenlanders om het vuile werk te doen?''

Binnen die 'kaste' maakt het Zuiden steeds meer de dienst uit. Nu al komt liefst 42 procent van de rekruten uit die regio. Tegelijkertijd wordt het leger steeds 'politieker'. Volgens onderzoek viel tussen 1976 en 1996 het percentage officieren dat zichzelf 'onafhankelijk' noemt terug van vijftig naar liefst twintig procent. Nagenoeg de hele winst ging naar de Republikeinse partij. Maar collega-onderzoekers noemen Moskos' angst voor een conservatieve, zuidelijke militaire kaste zwaar overdreven. ,,Dat kan gewoon niet in dit land'', zegt een van hen in The New York Times.

Wat vinden soldaten zelf? Het lijkt Michael Philbert 'niet eerlijk' dat vooral kinderen die niet naar een goede school zijn gegaan of thuis problemen hebben, zich melden omdat ze geen alternatieven zijn. ,,Maar je kunt het ook anders bekijken. Het is niemands schuld als je arm of rijk geboren bent. Je moet geen mensen wegsleuren uit de knusheid van hun huis alleen maar omdat ze rijk zijn. Terwijl veel armen blij zijn dat ze deze kans krijgen. Die zijn blij dat ze kunnen tekenen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden