Soldaten Kabila laten gasten de slepende oorlog opknappen

AMSTERDAM - Het weekblad Onafhankelijk Zimbabwe bracht gisteren een curieus bericht. De regering van president Robert Mugabe heeft nog eens vijftienhonderd man troepen naar de Democratische Republiek Congo gestuurd. Niet om te vechten tegen de rebellen, maar om de zesduizend Zimbabwaanse soldaten die al in Congo zijn, in de gaten te houden.

Of zij spoedig terug kunnen naar Zimbabwe is de vraag; weliswaar is gisteren in Gaborone, de hoofdstad van Botswana, overleg over Congo begonnen, maar een van de hoofdrolspelers, de Congolese president Laurent Kabila, doet niet mee.

Het gaat niet om gewone soldaten uit Zimbabwe, maar om eenheden van de militaire politie, die erop toezien dat de Zimbabwaanse militairen zich netjes gedragen in het oosten van Congo. Daar wordt het regeringsleger van Kabila geacht te vechten tegen het rebellenleger van voornamelijk Tutsi's die in augustus dit jaar de wapens opnamen tegen Kabila en de zijnen, nadat Kabila hen had opgedragen Congo te verlaten.

Het jaar daarvoor nog vochten deze Tutsi's samen met Kabila tegen de Zaïrese dictator Mobutu Sese Seko. In mei vorig jaar werd Mobutu verdreven, Kabila nam de macht over en sindsdien heet Zaïre de Democratische Republiek Congo, hoewel er van democratie volstrekt geen sprake is.

Het Congolese regeringsleger redde het niet tegen de Tutsi-rebellen en Kabila kreeg daarop de steun van Zimbabwe, Angola, Tsjaad en Namibië. Maar ook met die steun kunnen Kabila en zijn leger niet voorkomen dat de rebellen gestaag oprukken en de ene na de andere stad in het oosten van Congo veroveren. Militairen van de helpers verwijten Congolese soldaten dat zij vrijwel niet vechten en de buitenlandse soldaten de kastanjes uit het vuur laten halen. De desertie uit het leger van Kabila zou enorm zijn en waarnemers wijzen er fijntjes op dat desertie uit het leger van Mobutu destijds ook het einde van dienst tijdperk inluidde.

Hoe dan ook, de rebellen rukken gestaag op. Afgelopen woensdag namen zij de stad Bumba in, aan de rivier de Congo en het volgende doel is nu Mbandanka, de hoofdstad van de provincie Equateur. Verder hebben zij de stad Moba, aan het Tanganjika-meer veroverd en zouden zij al optrekken naar de stad Lubumbashi, het centrum van het mijnbouwgebied Katanga. De rebellen hebben nu ongeveer de helft van Congo in handen. En nu verschillende rebellen-groepen deze week hun krachten hebben verenigd, om bij het overleg in Gaborone één stem te laten horen, begint het er voor Kabila steeds minder florissant uit te zien.

En evenzo voor Robert Mugabe van Zimbabwe. Hij heeft zich blijkbaar in een wespennest gestoken. Wat een snelle veldtocht tegen de rebellen moest worden, dreigt uit te draaien op een langdurige, geld verslindende oorlog die Mugabe in eigen land zeker niet in dank wordt afgenomen.

Officieel zitten zesduizend Zimbabwaanse soldaten in Congo, andere berichten hebben het al over elfduizend, en de oorlog kost Zimbabwe twee miljoen gulden per dag. De rebellen zeggen dat ze al zestig Zimbabwanen hebben gedood en zestien gevangen hebben genomen.

Om geld binnen te halen verhoogde Mugabe eind oktober de brandstofprijs met 67 procent, waarop de vakbonden opriepen tot een nationale staking op woensdagen, onder het motto dat, als Mugabe een dure oorlog in Congo kan betalen, hij ook wel subsidie kan geven op brandstof.

Sinds begin deze maand is het onrustig in Zimbabwe en cynische waarnemers menen dat Mugabe zijn militaire politie niet naar Congo moet sturen, maar ze beter in eigen huis achter de hand kan houden. Vandaag komen de vakbondsleiders opnieuw bij elkaar om over volgende acties te overleggen, nu de staking-op-woensdagen niet heeft geholpen.

Mugabe zegt dat zijn troepen in Congo zitten omdat Kabila hem daarom gevraagd heeft. Minder vriendelijke waarnemers wijzen er op dat de Zimbabwaanse troepen vooral daar zitten waar ooit wat te halen is (als Kabila de rebellen zou weten te verdrijven), namelijk in de regio Kasaï, waar diamanten gevonden worden en in de kopermijnprovincie Katanga.

Zo helpen, volgens dezelfde onvriendelijke bronnen, Angolese troepen Kabila vooral in het olierijke Atlantische kustgebied en jagen diezelfde troepen tussendoor ook nog op eenheden van de vroegere rebellenbeweging Unita, die ooit het Angolese regime het leven zuur maakten.

Overigens hebben ook de ondersteuners van de rebellen tegen het regime in Congo zo hun eigen overwegingen. Rwanda wil afrekenen met moorddadige Hutu's in het oosten van Congo en Oeganda wil de opstandige bendes van het zogeheten 'Verzetsleger van de Heer' en die van de 'Verbonden Democratische krachten' oprollen. Daarbij komt nog dat het oosten van het enorme Congo rijk is aan grondstoffen, ook snel verhandelbare als diamanten. In Kigali, de hoofdstad van Rwanda, worden imiddels al veel diamanten verhandeld, afkomstig uit de Congolese regio Kasaï.

In Gaborone is gisteren een conferentie over de oorlog in Congo begonnen, georganiseerd door Zuid-Afrika, voorgezeten door Zambia en onder auspiciën van de Verenigde Naties, de Organisatie van Afrikaanse Eenheid OAE en de Zuidelijk Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenschap SADC. Ter tafel ligt de formule van de Zuid-Afrikaanse president Mandela om aan het conflict een einde te maken: een staakt-het-vuren, een bevriezing van de troepensterkte en terugtrekking van alle buitenlandse troepen uit Congo, waarna er verder direct moet worden onderhandeld tussen Kabila en de rebellenleiders. De rebellen zijn gisteren al akkoord gegaan met het voorstel.

Maar Kabila zelf ontbreekt aan de onderhandelingstafel. Hij doet niet mee zolang er nog buitenlandse troepen in zijn land zijn, dat wil zeggen, niet door hem uitgenodigde.

Kabila staat op het punt af te reizen naar Europa, voor bezoeken, volgende week, aan Brussel, Parijs en Rome, waar hij paus Johannes Paulus II zal ontmoeten. Hij is uitgenodigd om op 6 december in de Zambiaanse hoofdstad Loesaka te komen en op 8 december in het Zuid-Afrikaanse Pretoria, waar opnieuw over oplossingen voor het conflict in Congo gepraat moet worden. Blijkbaar is er weinig geloof dat er in Gaborone, waar ook vandaag nog gepraat wordt, iets wezenlijks bereikt kan worden.

De rebellen doen wel mee in Gaborone, onder leiding van Ernest Wamba via Wamba, die graag vrede wil, maar door zal gaan met zijn opmars zolang Kabila weigert te onderhandelen. “Dan zal de geschiedenis zich herhalen, en zal Kabila verdwijnen, precies zoals Mobutu.” Kabila moet wel zorgen dat er op 6 en 8 december nog wat te onderhandelen valt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden