Soldaat voelt hete adem van de oorlog in zijn nek

'De stemming is net als tijdens de Golfoorlog'', zegt A.C. Barnhoorn, luchtmachtpredikante op de vliegbasis Eindhoven. ,,De mensen zijn bang. Een uitzending voor een vredesmissie heeft ook risico's, maar dan vallen de meeste slachtoffers in het verkeer of door een ongeluk met materieel. Dit is zo anders, dit is oorlog.''

Van de redactie religie & filosofie

Geen militair is nog opgeroepen om acte de présence te geven. Toch nemen militairen en familieleden contact op met de luchtmachtpredikante. ,,Een vrouw die haar man tijdens de Golfoorlog had zien vertrekken, beleefde alles opnieuw. Ze had alle verhalen opnieuw gelezen die over die oorlog waren gepubliceerd.''

Ook mensen die zeiden dat ze een voorgevoel hadden bellen, net als soldaten die betrokken waren bij de ramp in Enschede. ,,Ze zien dezelfde beelden.''

,,Je voelt de zinloosheid, de machteloosheid en de grimmigheid. En dat de militairen maar moeilijk in hun rol kunnen geloven. Een jonge soldaat zat de papieren nauwkeurig te controleren, maar in gedachten is hij met een heel ander scenario bezig: een vliegtuig, ingezet bij een terreurdaad. Daar kun je zo weinig tegen doen.''

Barnhoorn kan ook zelf uitgezonden worden. ,,Dat weet je, als je 'ja' tegen deze baan zegt. Maar eigenlijk weet je niet concreet wat dat betekent. Ik heb met mensen gesproken die uitgezonden waren. Als ze met geweld geconfronteerd worden, hakt dat er flink in. De militairen komen anders terug na zo'n missie.''

Het moeilijkste vindt Barnhoorn de morele kant van een mogelijke militaire operatie: ,,Ik vind het verschrikkelijk wat er in Amerika gebeurd is, zo gewelddadig. Daarna hoor je president Bush oorlogstaal uitslaan. Kan ik het met die missie eens zijn? Je zit in een gehoorzaamheidsstructuur, maar dat wil niet zeggen dat je jezelf met de missie kunt verenigen.''

Destijds kon ze achter internationale vredestaken staan, maar een echte oorlog? ,,Kosovo was omstreden, maar wel verdedigbaar. Er vielen slachtoffers, maar dat werd zoveel mogelijk beperkt. Bij een oorlog worden bewust mensen gedood. Ik hoop dat ze, als er oorlog uitbreekt, proberen de vijand als vijand uit te schakelen. Zonder dat burgers die er part noch deel aan hebben erin worden meegesleept.''

Het is niet haar taak om een oordeel uit te spreken, benadrukt Barnhoorn. ,,Wij moeten bij de mensen staan, maar ik kan me voorstellen dat ik niet de enige zal zijn met morele bezwaren. Het is een ethische paradox: je probeert met geweld de vrede te forceren''.

Volgens A.A. Boeschoten, hoofdlegerpredikant in Utrecht, staat het onderwerp godsdienst ook zelf ter discussie bij de militairen.

,,Als legerpredikant representeer je een religie. Door zo'n terreuraanslag is godsdienst in het geding. Enerzijds heb je het misbruik van godsdienst waardoor de ellende gestimuleerd wordt. Anderzijds is godsdienst een plaats waar je kunt schuilen als je ellende overkomt.''

Hij verwacht niet dat soldaten veel morele bezwaren zullen hebben tegen hun inzet bij de strijd tegen terreur. ,,De taak van een militair is van origine om een stel schurken achter de vodden te zitten. De inzet bij een vredesoperatie is betrekkelijk nieuw. Ik denk dat soldaten relatief gemakkelijk weer in hun oude 'werk' stappen.''

Een vredesmissie gaat niet per se met veel minder geweld gepaard dan deze 'oorlog'. Het geweld kan overal uitbarsten, weet Boeschoten, die zelf al meerdere malen als legerpredikant is uitgezonden. ,,Zelfs voor vrede kan geweld nodig zijn. Aan de oorlog tegen terreur zitten risico's, net als bij vredesoperaties. Militairen weten: je bent nergens absoluut veilig.''

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden