Solana: onvermoeibare optimist

Waarom Solana het ineens voor gezien houdt, vertelt hij niet. (FOTO EPA)

Onverwachts heeft de Europese minister van buitenlandse zaken, Javier Solana, aangekondigd nog dit najaar te zullen vertrekken. De EU verliest in hem een politicus, die voor veel ministers en staatshoofden een ijkpunt werd.

De Spanjaard Javier Solana Madariaga stopt in het najaar als chef buitenlandse zaken van de Europese Unie. Na tien jaar is het genoeg geweest, vertelde hij deze week aan de Spaanse krant ABC.

Zijn besluit wordt in Brussel betreurd. Want als dit najaar of begin volgend jaar het Verdrag van Lissabon in werking treedt, zal de functie die hij bekleedt aanmerkelijk worden opgetuigd. De Europese Unie kan dan eindelijk de rest van de wereld tegemoet treden met een zwaargewicht met grote bevoegdheden. Als er iemand geschikt lijkt voor die nieuwe functie is het wel Solana.

Een beetje spijt lijkt hij zelf ook te hebben dat hij niet even met dat versterkte mandaat kan werken. „Ik smaak de voldoening dat ik zou zijn benoemd als eerste Hoge Vertegenwoordiger met de nieuwe taken, als het Verdrag van Lissabon was goedgekeurd”, zegt hij voorzichtig in het interview met ABC.

Maar het in 2007 opgestelde ’Lissabon’, dat de werking van de Europese besluitvorming moet stroomlijnen, is nog niet bekrachtigd. Alle 27 lidstaten moeten het Verdrag goedkeuren en in dat proces zijn nog wat hobbels te nemen. Het grootste obstakel is dat de Ieren zich in een referendum over het Verdrag moeten uitspreken. Mogelijk gebeurt dat dit najaar. Als de Ieren ’ja’ zeggen, treedt ’Lissabon’ snel in werking. Solana, die volgende week 67 wordt, wil dat niet meer afwachten.

Hij werd in 1999 benoemd in de toen nieuwe Europese functie van Hoge Vertegenwoordiger van het gemeenschappelijk buitenlands- en veiligheidsbeleid. Een lastige baan omdat hij een lijn moest ontdekken in de buitenlandpolitiek van de verschillende lidstaten. Het Verenigd Koninkrijk opereert graag zelfstandig, België – en tot voor kort ook Nederland – treedt liever gezamenlijk op, en er zijn neutrale landen die bij voorkeur geen militair optreden zien, zoals Ierland.

Voor de tot natuurkundige opgeleide, enigszins schorre Spanjaard naar Europa ging, zat hij namens de Spaanse socialisten in de regering van Felipe Gonzalez, eerst als minister van cultuur (1982 – 1988), daarna van onderwijs (1988 – 1992), tenslotte van buitenlandse zaken (1992 – 1995). In 1995 werd hij secretaris-generaal van de Navo. In die functie was hij in 1999 verantwoordelijk voor het besluit om Servië te bombarderen, toen onderhandelingen met Milosevic over terugtrekking uit Kosovo op niets uit liepen.

Toen hij in datzelfde jaar als buitenlandchef bij de Europese Unie begon, kon hij meteen met de gevolgen van die bombardementen en de nasleep van de oorlog in het voormalig Joegoslavië aan de slag. De vrede op de Balkan wordt als een van de successen van Europa’s buitenlandse beleid gezien.

Toen de Spanjaard in 1999 als buitenlandvertegenwoordiger aantrad was hij bij het grote Europese publiek weinig bekend en het is de vraag of dat inmiddels anders is. Maar hij maakte de nieuwe functie onder de Europese politici geloofwaardig en hij werd vertrouwd door staatshoofden in en buiten de Europese Unie. In 2004 verlengden de Europese regeringsleiders zijn mandaat met nog eens vijf jaar. Het bekende grapje van de Amerikaanse diplomaat Henry Kissinger uit de jaren zeventig dat hij niet wist wie hij moest bellen als hij wilde overleggen met Europa, is zijn eigen leven gaan leiden. Maar dat was vóór Solana, die voor veel ministers en staatshoofden een ijkpunt werd.

Op de website van de Europese Raad heeft Solana zijn eigen hoekje en wie daar klikt duizelt het van het programma van de man. Hij vliegt van het Midden-Oosten naar Griekenland, Iran, Thailand, Slowakije. Met slechts korte tussenstops in zijn woonplaats Brussel.

Op persconferenties valt kortstondig op dat de man een beetje stottert. Opmerkelijk, voor iemand die met praten de kost verdient. Maar zodra hij vertelt wat hem de dag tevoren in Ramallah of in Moskou is opgevallen, valt op dat hij optimistisch blijft en nooit vermoeid of blasé oogt. Terwijl hij toch veel problemen voor de zoveelste keer ziet langskomen.

Niet alles heeft hij in goede banen kunnen leiden. Zo was Europa zeer verdeeld over de vraag of het de Verenigde Staten moest steunen bij de invasie in Irak. Kritiek klinkt er ook dat Solana, voor iemand die zoveel reist en zich overal in mengt, vrij weinig publieke uitspraken doet.

In 2007 kreeg hij Karel de Groteprijs voor zijn bijdrage aan de eenwording van Europa. Solana zei toen dat hij de onderscheiding eervoller vond dan een Nobelprijs.

Waarom hij het zo onverwacht voor gezien houdt, vertelt hij niet. Speculaties doen de ronde dat hij de weg vrij wil maken voor een hoge Europese baan voor zijn vriend Felipe Gonzalez. Twee Spanjaarden op een hoge post is not done. Maar misschien wil hij gewoon niet nogmaals vijf jaar op dezelfde manier doorgaan in het geval ’Lissabon’ niet doorgaat. En hij is er de man niet naar om nu ’ja’ te zeggen en als Lissabon niet doorgaat alsnog op te stappen. Wat hij gaat doen, weet hij nog niet. Zeker niet stil zitten, zei hij tegen ABC. Hij wil wel weer lesgeven: voor hij de politiek in ging, was hij docent natuurkunde aan de universiteit in Madrid.

Over zijn opvolging wordt in Brussel al druk gespeculeerd. Op de Europese top eind oktober moet deze duizendpoot worden aangewezen. Op het lijstje staan de namen van vertrekkend Navo-secretaris-generaal Jaap de Hoop Scheffer, de Zweedse minister van buitenlandse zaken Carl Bildt en de Italiaanse minister van buitenlandse zaken en oud-eurocommissaris voor justitie Franco Frattini.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden