Sofie Cerutti interviewt familiebiografen

Stan de Jong: 'De zeden waren losser, en dat werd ook geaccepteerd. De levenslust spat er vanaf'

In de ochtend van 16 juli 1957 stort een KLM-vliegtuig in zee bij Biak, een eiland van Nederlands Nieuw-Guinea. Slechts tien mensen overleven de crash, onder wie het hele gezin De Rijke: vader Olaf, zijn vrouw Nel en hun drie kinderen.

'De vlucht van een paradijsvogel' beschrijft de geschiedenis van de familie, tegen de achtergrond van de ontwikkelingen in de (voormalige) koloniën.

Stan de Jong (1963) is onder-zoeksjournalist, schrijver en docent. Marlies Dinjens (1982) is schrijfster en journalist.

Marlies Dinjens en Stan de Jong: De vlucht van een paradijsvogel. Meulenhoff, Amsterdam; 240 blz. euro 18,95

undefined

Waarmee begon uw onderzoek voor uw boek: met de familie De Rijke en de vliegramp die haar in 1957 trof, of met Nederlands-Indië en Nederlands Nieuw-Guinea?

et Hannie de Rijke, de hoofdpersoon van ons verhaal. Marlies Dinjens, een vriendin van mij en medeauteur van dit boek, kende haar en haar bewogen familiegeschiedenis. Toen we er verder in doken, bleek haar vader, Olaf de Rijke, een veel belangrijker rol gespeeld te hebben dan we dachten: bij de onafhankelijkheid van Nieuw-Guinea, bij de Molukse zaak, hij was lid van het eerste parlement van Nederlands Nieuw-Guinea. Dat maakte die kant van het verhaal ook erg de moeite waard."

undefined

Jullie hebben het met zijn tweeën geschreven. Was het niet ingewikkeld een werkverdeling te maken?

"Marlies heeft alle gesprekken met hannie gevoerd, in veel zeer intensieve sessies. zij heeft ook de reis naar de rampplek in nieuw- guinea gemaakt, met hannie de rijke en andere overlevenden en nabestaanden. zelf heb ik alle historische kanten van het boek onderz

undefined

ocht.

Er zijn allerlei ruzies in de familie geweest, veel leden ervan praten niet meer met elkaar. Maakte dat het onderzoek ingewikkeld?

"Nee, want wonderlijk genoeg wilde iedereen afzonderlijk wél meewerken. Ze hadden soms van alles aan te merken op anderen, maar dat hebben we helemaal uit het boek weggelaten. Sommigen waren al erg oud, en ik wist uit ervaring bij eerdere boeken dat je niet moet wachten met mensen spreken, zeker niet als ze op leeftijd zijn. Hier bleek dat ook weer waardevol te zijn: verschillende personen zijn tijdens ons onderzoek overleden."

undefined

Hannie is de centrale figuur in het boek. Wat waren de overwegingen om aan de rest van de familie minder aandacht te besteden?

"Hannie is het meest beschadigd uit de strijd gekomen - ze had veel brandwonden die nooit helemaal over zijn gegaan, en ook was ze het zwaarst getraumatiseerd. Haar zus Dijnie had er veel minder last van. Zij en hun broer Frank zijn ook niet meegegaan op de herdenkingsreis naar Biak.

De moeder, Nel, was vlak voor de fatale reis in 1957 voor een abortus naar Japan gegaan.

Dat is natuurlijk sowieso geen vrolijke gebeurtenis, maar omdat dat allemaal langer duurde, moesten ze een vliegtuig later nemen: de rampvlucht van de zestiende juli. Daar heeft ze altijd schuldgevoelens aan overgehouden."

undefined

Wat trof u het meest in de verhalen die jullie verzamelden?

"De beschrijving van Hannie van de vliegramp is heel indrukwekkend. Maar als ze later teruggaat naar Biak, om het allemaal opnieuw te zien en te beleven, zeggen vrijwel alle Papoea's die ze tegenkomt, dat ze een aandeel in de redding hadden. Hoewel veel mensen hebben geholpen, weet je dat dát toch niet klopt. Maar als een Papoea zegt: 'Ik heb je bij je hals uit het water getrokken', weet ze dat hij de echte redder was.

Ook de geschiedenis van Olaf de Rijke, de vader, was nóg interessanter dan ik aanvankelijk dacht. Hij was de eerste advocaat in Nieuw-Guinea, correspondent van het Algemeen Handelsblad, hij was op de hoogte en bemoeide zich met alle maatschappelijke kwesties die er speelden. Hij heeft daar absoluut geschiedenis gemaakt en is tot in het Haagse parlement besproken."

undefined

Is uw kijk op familie veranderd door het schrijven van dit boek?

"Lastige vraag. Ik vond deze familie in elk geval heel bijzonder. Olaf de Rijke was bijvoorbeeld een enorme rokkenjager, en daar werd door zijn gezinsleden toch redelijk vrij over gesproken. De zeden waren losser, en dat werd ook geaccepteerd.

Het is niet per se zo dat ik hen bewonder, maar de levenslust spat er wel aan alle kanten vanaf. Zo iemand als De Rijke, daar had ik best vrienden mee kunnen zijn, met dat machogedrag op de Jachtclub. Heel vermakelijk."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden