Soepelheid is passé in Brussel

Jan Kees de Jager in gezelschap van zijn Europese collega's. Beeld reuters
Jan Kees de Jager in gezelschap van zijn Europese collega's.Beeld reuters

Nederland had geen ongelukkiger moment kunnen kiezen voor het morrelen aan de Europese begrotingsregels. Gisteren tekenden 25 regeringsleiders, inclusief premier Rutte, een nieuw verdrag dat de discipline verder moet aanscherpen.

Gijs Moes

Na meer dan een jaar touwtrekken - waarbij Nederland altijd aan de strenge kant sleurde - is nu een pakket van maatregelen opgetuigd dat moet voorkomen dat de overheidsbegrotingen weer ontsporen.

"Het heeft geen zin nu te zeggen dat de doelstellingen ineens niet meer gelden voor sommige landen", zei de Duitse bondskanselier Merkel gisteren na afloop van de EU-top, in antwoord op een vraag over de Spaanse en Nederlandse financiële zorgen. Merkel waarschuwde dat het nu aankomt op het uitvoeren van de afspraken. "De komende twee jaar worden net zo beslissend als de afgelopen twee jaar." Voorzitter Van Rompuy van de Europese Raad - net herbenoemd - zei in antwoord op een vraag over 'rampzalige cijfers' uit Nederland dat alle landen hun begroting op orde moeten houden. Hij beklemtoonde dat de eurolanden hun 'geloofwaardigheid' moeten behouden.

Die boodschap was zeker ook gericht aan Nederland. Rutte en minister De Jager (financiën) hebben gedurende de hele crisis gehamerd op begrotingsdiscipline en vooral op het automatisch handhaven van de regels door de Europese Commissie, zonder politieke invloed.

"Dit totaalpakket is afschrikwekkend genoeg", constateerde De Jager nog geen jaar geleden tevreden over nieuwe begrotingsregels. Al had het wat hem betreft 'nog strenger' gemogen. De Jager en Rutte staan hiermee in een Nederlandse traditie, want ook hun voorgangers hebben steeds de harde lijn aangehouden.

In Europees perspectief is de Nederlandse kwestie helder. Het begrotingstekort dreigt uit te komen op 4,5 procent, ruim boven het doel van 3 procent voor 2013. Een beroep op uitzonderlijke omstandigheden lijkt zinloos, de crisis komt immers niet uit de lucht vallen. De Nederlandse economie kan verdere besparingen ook wel dragen.

Spanje staat er veel slechter voor. Daar zijn vergaande besparingen doorgevoerd, maar het begrotingsdoel is nog niet in beeld. Nog meer besparen is ook echt een probleem in een land met 23 procent werkloosheid. Premier Rajoy liet gisteren weten dat het tekort dit jaar op 5,8 procent komt, ver boven het doel.

België en Hongarije hebben al ondervonden wat de gevolgen kunnen zijn van zo'n aankondiging. De kersverse Belgische regering is eind vorig jaar onder zware druk gezet om extra te bezuinigen, toen bleek dat het begrotingstekort iets te hoog dreigde uit te vallen. Hongarije, dat nog altijd niet meewerkt, hangt nu een korting op EU-subsidies boven het hoofd. Polen heeft als enige de ruimte gekregen om het tekort tijdelijk op te laten lopen, vanwege een pensioenhervorming die op termijn gunstig moet uitpakken.

In maar liefst 23 EU-lidstaten is het tekort nu te hoog, maar waar het om gaat is de overtuiging in Brussel dat de nationale regeringen op de juiste weg zijn om orde op zaken te stellen. Hongarije zit als enige op het strafbankje, Spanje kan daar heel makkelijk terechtkomen.

Voor Nederland houdt de Europese Commissie even het kruit droog. Het is afwachten met welke bezuinigingen Rutte komt; in april moet hij zijn plannen presenteren in Brussel. In mei volgt dan een advies van de commissie over het Nederlandse beleid - en dat van alle andere EU-landen. Boetes zijn nog ver weg.

Spanje: leedvermaak
Geen groot nieuws, maar voor enig leedvermaak zorgt het wel binnen Spanje: Nederland, het land dat zo hamert op de begrotingsregels binnen de Europese Unie, moet nu zelf miljarden bezuinigen. In de Spaanse media is amper aandacht voor het Nederlandse begrotingstekort. Alleen de woordvoerder van eurocommissaris voor Economische en Monetaire Zaken Olli Rehn wordt veel geciteerd. Hij zei eerder deze week dat 'Nederland altijd zeer aandringt op de naleving van de begrotingsregels' en dat het dus logisch is dat 'ze dezelfde benadering hebben bij de eigen begroting'. Vorige week nog vroeg de Spaanse premier Rajoy om versoepeling van de begrotingsregels. Doelstelling voor Spanje is een tekort op de begroting van 4,4 procent eind 2012 (nu 8,51 procent). Het antwoord was: nee. Rajoy besloot gisteren om Brussel te negeren.

Frankrijk: ironie
Het beste jongetje van de klas moet nu zelf bezuinigen, ironiseert het economisch supplement van de krant Le Figaro.

Een citaat van een Europese bron drukt Den Haag nog harder op de feiten. "Wie zo hoog van de toren heeft geblazen, zou zelf de eerste moeten zijn die zich onderwerpt aan deze regels, dat is toch wel het minste."

In Frankrijk is er al lang discussie over de vraag of bezuinigen in crisistijd nu verstandig is of niet. Dat speelt een grote rol in het debat tussen president Sarkozy en zijn linkse rivaal in de aanstaande presidentsverkiezingen, Hollande.

Die belooft al een tijd dat hij het Europese begrotingsverdrag zal openbreken omdat er niets over economische groei in staat. De socialisten hopen nu dat de kans groeit op een 'nieuwe oriëntatie' in Europa: minder zuinigheid, meer nadruk op groei.

Duitsland: jobstijding
Een ware 'jobstijding' noemt de Duitse pers de berichten over de krimpende Nederlandse economie. Uitgerekend het land dat samen met Duitsland zo luid de bezuinigingstrommel roert! 'Eurocrisis bereikt Nederland', kopte de Süddeutsche Zeitung. De krant ziet een regeringscrisis in het verschiet liggen. "In het kielzog van de eurocrisis moesten al zes regeringsleiders opstappen."

Als dat gebeurt, is Wilders daar de schuld van, denkt men. Maar niet alleen Wilders. De Deutsche Mittelstands Nachrichten wijst erop dat ook de oppositie niet meer in bezuinigingen gelooft. "Diederik Samsom, de favoriet voor het partijleiderschap, vindt het niet nodig om nu al de 3 procent te halen."

Maar, oordeelt het weekblad streng, 'Nederland zal in de zure bezuinigingsappel moeten bijten, wil het zijn geloofwaardigheid in Europa niet verliezen'.

België: verkapt plezier
In België is het nieuws over de Nederlandse financiële tegenvaller met nauw verholen enthousiasme ontvangen. Nu merken die Hollanders ook eens hoe het is om in de hoek te zitten waar de klappen vallen, lijkt de stemming. De Standaard kopt 'Lakmoesproef voor Rutte' boven een artikel dat de Nederlanders op hun nummer zet: 'Hoogmoed komt voor de val', zullen vele Grieken, Spanjaarden of Portugezen denken, die zich blauw geërgerd hebben aan het vermanende toontje van de Nederlandse minister voor financiën. Terwijl hij erover klaagde dat de 'knoflooklanden' slechte boekhouders waren, bleek dat de Nederlandse begroting ook aan het ontsporen was."

België zelf heeft de nieuwe Europese tucht al gevoeld. Onder zware druk van de Europese Commissie moest de regering-Di Rupo op zoek naar bijna twee miljard euro aan extra bezuinigingen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden