Soepel Duits excuus aan Namibië

Volkerenmoord

Of veel Duitsers hebben opgemerkt dat hun regering onlangs heeft erkend dat Duitse troepen in 1904 in wat nu Namibië heet volkerenmoord hebben gepleegd, is de vraag. De kwestie ligt daar lang niet zo gevoelig als de excessen die Nederlandse soldaten in de voormalige kolonie Nederlands-Indië begingen tegen opstandige burgers, zo meent Ton Nijhuis. Maar of Nederland hierin aan zijn buurland een voorbeeld moet nemen?

Nijhuis is hoogleraar Duitslandstudies aan de Universiteit van Amsterdam en directeur van het Duitsland Instituut. Hij was niet verrast toen hij de verklaring in de Duitse kranten las. "Het zat er aan te komen. Duitsland kon ook niet anders toen het Turkije officieel betichtte van volkerenmoord op de Armeniërs."

Ook in Nederland is de Namibische volkerenmoord, door de VN aangemerkt als eerste genocide van de twintigste eeuw, zo goed als onbekend. Tussen 1904 en 1908 vielen in de toenmalige kolonie Duits- Zuidwest-Afrika naar schatting zo'n 80.000 slachtoffers onder de bevolking van de stammen Herero en Nama. Die kwamen in opstand toen zij merkten dat steeds meer van hun traditionele grondbezit overging in Duitse handen. De Herero vielen Duitse kolonisten aan en stalen hun vee.

De Duitse regering stelde generaal Von Trotha aan, die kort daarvoor ook de Chinese Bokseropstand had neergeslagen, om orde op zaken te stellen. Kort daarop vaardigde hij zijn Vernichtungsbefehl uit dat leidde tot opsluiting van Herero's en Nama's in concentratiekampen waar de omstandigheden zo slecht waren dat maar weinigen dit overleefden. Veel mensen kwamen ook om bij dwangarbeid.

De erkenning van de Namibische volkerenmoord kwam in Duitsland in een stroomversnelling toen in 2015 Herero-chief Vekuii Rukoro in Berlijn zijn zaak bepleitte. In combinatie met de erkenning van de Armenië-genocide kon Duitsland er niet meer onderuit. Volgens Nijhuis was telkens de dreigende herstelbetalingen en de zogeheten precedentwerking het struikelblok om door het stof te gaan.

Ook nu is dat laatste nog een heikel punt. Beide landen hebben nu vertegenwoordigers aangesteld die met elkaar onderhandelen. "Duitsland heeft via de weg van ontwikkelingshulp al 800 miljoen euro aan Namibië gegeven, veel meer dan aan andere Afrikaanse landen. Daar bovenop zal Duitsland nog mooie maatschappelijke projecten financieren. Het woord 'herstelbetalingen' zal in de eindverklaring denk ik niet vallen. Als alles goed gaat zal Bondspresident Gauck eind dit jaar officieel zijn verontschuldigingen aanbieden."

Nijhuis vraagt zich af tot welke hoogte de moord op de Herero- en Namavolken is te vergelijken met misdaden die door Nederlandse soldaten in Nederlands-Indië zijn gepleegd. "Natuurlijk zijn sommige handelingen van Nederlanders tussen 1945 en 1949 als oorlogsmisdaden aan te merken. Dan is vervolgens de vraag hoe je daarmee moet omgaan. Op een gegeven moment moet je dat als landen onder elkaar netjes afhandelen en daarover verantwoording afleggen. Maar daar moet wel de tijd rijp voor zijn. In Nederland is daar enige behoefte aan, maar de Indonesische regering neemt hierin een lauwe houding aan."

In vergelijking met Duitsland ziet Nijhuis aan Nederlandse kant wel wat struikelblokken om de fouten te erkennen. Zo constateert hij dat de geschiedenis van een voormalige koloniale mogendheid blijvend onderdeel is geworden van de Nederlandse identiteit. "Om een voorbeeld te geven: in Amsterdam en Den Haag is die geschiedenis op straat duidelijk zichtbaar. In Berlijn kom je geen Namibiërs tegen. Het gevolg is dat kritiek op dat verleden hard aankomt bij Nederlanders."

undefined

Blinde vlek

In Duitsland zijn de koloniale misstappen een blinde vlek. "Duitsers weten dat ze het ooit hebben geprobeerd een koloniale mogendheid te worden, maar dat dat is mislukt. Dat avontuur is slechts een voetnoot in schoolboeken. De Duitse geschiedenis wordt gedomineerd door de Eerste en Tweede Wereldoorlog."

Daar komt volgens Nijhuis nog eens bij dat de oorlog in Nederlands-Indië aanmerkelijk dichterbij in tijd is. "Veel mensen die daarbij betrokken zijn geweest, leven nog. Militairen voelden zich misbruikt door de politiek."

In het geval van Namibië heeft het bovendien meer dan een eeuw geduurd voordat Duitsland in actie kwam. Nijhuis vindt het daarom te gemakkelijk om te zeggen dat Nederland in dit opzicht aan Duitsland een voorbeeld kan nemen.

"Dat land heeft met de verwerking van zwarte bladzijden in hun geschiedenis een goede staat van dienst - veel beter dan Japan en Italië. Daar moet Nederland in groeien."

Duitsland kon niet anders dan zich alsnog verontschuldigen voor de koloniale strijd in 1904. Een les voor Nederland?

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden