Soennieten Irak putten inspiratie uit opstand Syrië

'Vrij Iraaks Leger werft al strijders'

De strijd in Syrië houdt ook buurland Irak in de greep. Irakezen sturen geld, hulp, wapens en strijders de grens over, waarbij ze zich strikt aan sektarische scheidslijnen houden. Met alle risico's voor Irak van dien.

De Iraakse premier Maliki, een sjiiet, koos op aandringen van bondgenoot Iran de zijde van de Syrische president Assad om de sjiitische as Iran-Irak-Syrië in stand te houden. Hij stuurt hem sjiitische milities ter ondersteuning, en wapens die volgens onbevestigde berichten zijn ingevlogen uit Iran.

Tegelijkertijd spannen soennieten in Irak samen met het - vooral uit soennieten bestaande - Syrische verzet. Dat varieert van particulieren en stamhoofden die hulpgoederen sturen naar relaties in Syrië, tot stamhoofden die actief zijn in de wapensmokkel en het trainen van strijders.

De Iraakse soennieten doen dat niet alleen maar uit solidariteit. Zij hopen dat als het regime van Assad valt, het bewind van de Iraakse premier Maliki zal volgen. "We staan dan sterker tegenover het oosten (Iran, red.) en tegenover de regering in Bagdad, die ons al jaren nauwelijks geeft waar we recht op hebben", aldus een soennitisch stamhoofd in Ramadi tegen persbureau Reuters.

Soennieten voelen zich als minderheid in Irak achtergesteld. Onder dictator Saddam Hoessein hadden zij een bevoorrechte status, maar die is na zijn val in 2003, volledig verdwenen. Met een door soennieten gecontroleerd Syrië hopen ze hun positie weer te versterken, ook volgens een soennitisch voorman in het Iraakse Falloedja: "Na Assads val hebben we rugdekking van een broederregime."

Al-Kaida in Irak doet zijn voordeel met dit sentiment. De organisatie van soennitische extremisten weet nieuwe rekruten te werven, onder meer onder het mom van hulp aan de soennitische broeders in Syrië. Toen de Amerikanen eind vorig jaar uit Irak vertrokken, schatten zij het aantal actieve leden van het Iraakse Al-Kaida-filiaal op duizend. Volgens bronnen bij veiligheidsdiensten zijn dat er nu zo'n 2500.

Inmiddels worden er volgens persbureau AP in vijf kampen in de aan Syrië grenzende provincie Anbar strijders getraind, en niet (alleen) voor de strijd in Syrië. Er zou zelfs al sprake zijn van een Vrij Iraaks Leger, analoog aan het Vrije Syrische Leger (het Syrische rebellenleger), dat strijders werft om de regering in Bagdad omver te werpen.

Irak voelt daar nu al de gevolgen van. Het aantal aanslagen in het land is de afgelopen maanden toegenomen - volgens het Pentagon tot gemiddeld wekelijks zo'n 140, tegen 75 eerder dit jaar. "De strijd om Bagdad is in alle ernst ontbrand", meent de Iraaks-Koerdische journalist Khaled Soelaiman, commentator voor de internationale Arabische krant Al-Hayat. Soelaiman wijst erop dat Al-Kaida zijn activiteiten in Bagdad heeft weten op te voeren, en dat premier Maliki geen echt antwoord heeft op die ontwikkelingen. Maliki verklaart openlijk dat Al-Kaida is uitgespeeld, maar steeds minder Irakezen hechten daar geloof aan.

Veel zal afhangen van de opstelling van soennitische leiders en hun houding ten opzichte van Al-Kaida. Sommigen van hen moeten niets van de radicalen hebben omdat Al-Kaida ook regelmatig soennieten treft met aanslagen. Anderen menen dat samenwerking met Maliki hen uiteindelijk meer macht zal opleveren dan gewapend verzet.

De grote vraag is of deze meer vreedzame leiders de zwijgende meerderheid achter zich zullen weten te krijgen, of dat de roep om geweld wint. Zeker is dat veel soennieten Maliki kwijt willen en bereid zijn het toegenomen geweld voor lief te nemen - geweld dat de afgelopen jaren al onderdeel van hun dagelijks leven is geworden. En als het zover is, hopen ze dat de Syriërs hen straks zullen helpen, net zoals zij nu Syrië helpen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden