Soeharto speelt zijn nederige rol in benoemingscircus

JAKARTA - Krijgt Indonesië in 2003, of misschien al eerder met B. J. Habibie een eerste burgerpresident? Zal Soeharto van afstand gaan regeren? En wie zal Doel ten huwelijk vragen?

Dat zijn zo'n beetje de belangrijkste vragen die spelen in en buiten de MPR, de Indonesische Volksraad. Die benoemt vandaag een nieuwe president en morgen de vice-president. Wie dat worden, is al lang geen verrassing meer. President Soeharto heeft de vijf fracties in de raad laten weten dat hij “nederig, maar vol vechtlust het ambt zal accepteren”. En hij voegde eraan toe: “Als het volk wil dat zo'n oude man als ik aantreedt.” Niet dat het volk iets te willen heeft.

En de 61-jarige B. J. Habibie is de enige kandidaat om zijn tweede man te worden. Dwitunggal worden ze genoemd, Soeharto en Habibie. Een twee-eenheid net als Soekarno en Hatta waren, de founding fathers van de republiek. Het staatshoofd en de ingenieur kennen elkaar al bijna 50 jaar, en Soeharto vertrouwt 'Rudy' door en door. Bovendien weten ze door hun twintigjarige samenwerking in het kabinet - Habibie werd in '78 minister - precies wat ze aan elkaar hebben. Dat maakt het mogelijk voor Soeharto om staatszaken door zijn tweede man te laten afhandelen.

Tot nu was het vice-presidentschap in Indonesië een louter ceremoniële aangelegenheid. De verwachting is dat daar met Bacharuddin Jusuf Habibie verandering in komt. Gelet op de gezondheidsproblemen van de president ligt het voor de hand dat Pak (vader) Harto buitenlandse reizen aan zijn vervanger overlaat. Steeds minder komt de Indonesische president zijn huis aan Jalan Cendana uit. Gasten ontvangt hij vrijwel uitsluitend daar. De reden zou zijn dat er permanent een kamer met apparatuur voor hartbewaking ter beschikking is.

De idee bestaat dat Habibie zou kunnen uitgroeien tot een soort premier. Soeharto is nu zowel staatshoofd als regeringsleider. Maar niemand denkt dat de ongekroonde Javaanse koning zomaar verantwoordelijkheden zal overdragen. Dat lijkt meer een kwestie te worden van: niet meer kunnen.

Of de aanstaande vice-president voor vernieuwing kan zorgen, daarover lopen de opvattingen uiteen. De man uit Sulawesi is in staat gebleken critici van het regime, als generaal-b.d. A. H. Nasution, te verzoenen met Soeharto. Wellicht, zo opperde Rishwanda Imawan in de krant Jakarta Post, kan hij “de kloof tussen de generaties dichten”.

Maar anderen denken dat de nieuwe vice-president zoveel ruimte niet zal krijgen. “Dankzij zijn nauw contact met de president kan hij fungeren als een nieuwe poort in de politieke communicatie”, meent analist Marzuki Darusman, een vroeger parlementslid van de regeringspartij Golkar. “Maar of dat twee richtingen op werkt, is vraag twee.”

Of Habibie inderdaad een hartslag verwijderd is van het presidentschap, is een andere kwestie die uitnodigt tot speculatie. Volgens de grondwet wordt hij staatshoofd, mocht Soeharto in het harnas sneven. Maar de MRP die dat moet bekrachtigen, kan hem in dezelfde minuut afzetten en een ander tot staatshoofd maken.

Er zijn suggesties dat Soeharto Habibie tot zijn opvolger wil maken. Maar daar gelooft Darusman niets van. Sterker nog, de vice-voorzitter van de officiële mensenrechtcommissie in Indonesië gelooft dat Soeharto nog niet aan zijn laatste termijn bezig is. Echte veranderingen in de Indonesische politiek zijn volgens hem nog niet te verwachten.

De MRP zal besluiten Soeharto opnieuw, zoals elke keer vanaf 1966, te voorzien van “bijzondere volmachten”. Het antwoord op de vraag wat die inhouden, leidde op een persconferentie van regeringspartij Golkar tot hilariteit. “Dat weet niemand”, zei parlementslid Marwah Daud Ibrahim ferm. Geschrokken van de reactie, riep de afgevaardigde haastig: “We vertrouwen erop dat de president namens ons optreedt als de eenheid van het land op het spel staat.”

Het hele circus van de MPR is van voor tot achter geregisseerd. De kandidaatstellingen, het beoordelen van de regeringsplannen, de uitkomsten liggen allemaal van tevoren vast. Commentatoren blijven niettemin serieus: “Godzijdank was er geen diepgaand verschil van mening tijdens onze beraadslaging, en konden we alles snel goedkeuren”, oordeelde een MPR-lid over het vaststellen van het vijfjarenplan 1998-2003.

Plooi

Maar het valt niet altijd mee in de plooi te blijven. Zo bestookten vooral vrouwelijke afgevaardigden hun collega Rano Karno met vragen over wie het nu wordt voor Doel: Sarah of Zaenab. Het Golkar-lid speelt de hoofdrol in de razendpopulaire soapserie 'Doel gaat naar school', en staat voor de keuze wie hij zal trouwen. Alle fans moeten voor het antwoord wachten op de volgende aflevering.

Het stemt minder tot vrolijkheid dat van de Indonesische volksvertegenwoordiging een soapopera is gemaakt, en dat de wijze waarop de samenleving is ingericht tot zo'n verspilling van menselijk kapitaal leidt. President Soeharto voegde weer een nieuw hoofdstuk toe door definitief afstand te nemen van het Internationaal monetair fonds (IMF). Dat heeft dit weekeinde geweigerd het tweede deel van 3 miljard dollar over te maken uit het toegezegde hulppakket van 43 miljard dollar, omdat Soeharto de voorwaarden niet wil uitvoeren.

De eisen van het IMF zijn niet in overeenstemming met de constitutie, zo liet de president weten. Alsof hem dat niet was opgevallen bij de eerste overeenkomst met het IMF, vorig jaar oktober, en nog eens in januari dit jaar toen hij zijn handtekening zette. Geprobeerd wordt ons een vrijemarkteconomie op te dringen, maar onze grondwet zegt dat de economie op de familietraditie gebaseerd moet zijn, aldus Soeharto. Om welke familie het hier vooral gaat, laat zich raden.

De speech die de herbenoemde president morgen zal afsteken bij zijn inauguratie kan nu niet veel verrassingen meer bevatten over de weg die Indonesië zal bewandelen om uit de economische crisis te geraken. “Uiteindelijk ligt ons lot in onze eigen handen”, verklaarde hij al dreigend op de openingszitting van de MRP, vorige week zondag. Maar voor de slotdag morgen moet toch iets nieuws bewaard zijn. Tenslotte is het een historische dag: Soeharto liet op 11 maart 1966 Soekarno de verklaring tekenen waarin Indonesiës eerste president de macht aan hem afstaat. Zou Soeharto een koppeling van de roepia aan de dollar voorstellen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden