Soeharto's vrienden lachende derde in machtsstrijd

Na de val van de Indonesische president Soeharto zou ook zijn politieke werktuig, de Golkar-partij, vanzelf uiteenvallen. Maar, drie jaar na Soeharto's vertrek is Golkar sterker dan ooit.

Golkar werd in de jaren zestig onder Soeharto opgericht als een verlengstuk van zijn presidentiële macht. Een partij van bevriende conglomeraten en machtige militairen, onder wie oud-generaal Wiranto. Golkar was het vehikel van de jarenlange corruptie en de onderdrukking.

Golkar is Soeharto en met zijn val is de partij verloren, luidde de verwachting in 1998. Maar Golkar is de best geoliede politieke machine van Indonesië, die vooral in de provincies buiten Java een trouwe aanhang heeft. Onder Soeharto reikten de tentakels van de partij tot in de meest afgelegen provincies. Met steun van invloedrijke conglomeraten had Golkar veel geld voor verkiezingscampagnes en voor het kopen van stemmen.

Ook tijdens de parlementsverkiezingen van 1999 associeerden veel boeren op het platteland Golkar niet direct met het regime van Soeharto. Ze waren vertrouwd met de partij, stemden er al jaren op. De uitgekiende infrastructuur van Golkar verklaart waarom de partij als tweede uit de bus kwam, na de Strijdende Democratische Partij (PDI-P) van vice-president Megawati.

Nog steeds zijn de lokale partijvoorzitters van Golkar invloedrijke militairen en rijke zakenmensen. In de hoofdstad Jakarta kan geen besluit worden genomen zonder de toestemming van de partijbesturen in de regio's. ,,De partij is niet gezuiverd van de oude Soeharto-kliek. Meer dan zeventig procent bestaat nog steeds uit Soeharto's politieke vrienden'', zegt oud-Golkar lid Haryadi Darmawan.

Binnen de partij speelt zich een machtsstrijd af tussen de hervormers - zoals partijvoorzitter Akbar Tandjung en de voormalige openbaar aanklager Marzuki Darusman - en de oude kliek van Soeharto, die onder leiding staat van de gepensioneerde luchtmachtcommandant en zakenman Ginandjar Kartasasmita. Vanaf 1983 diende Ginandjar als minister in bijna alle kabinetten van Soeharto. Als minister van economische zaken bouwde hij een netwerk op van vooraanstaande zakenlieden. In ruil voor regeringsorders schoven zij de minister geld toe.

Ook buiten de partij is Ginandjar een machtige man. In 1999 koos het volkscongres hem tot vice-voorzitter. De jongens van Ginandjar, zoals ze bekendstaan, hebben een val opgezet voor president Wahid. Wahid kwam dankzij gekonkel met Golkar in 1999 aan de macht. Maar toen de president het corrupte verleden van de Soeharto-kliek liet onderzoeken, wilden Ginandjar en zijn zakenvrienden van Wahid af. Hun macht is groter dan die van de hervormers binnen de partij. Onder Soeharto leerden zijn partijleden de kneepjes van het politieke vak en ontwikkelden ze zich tot slimme strategen.

Sommige opportunistische Golkar-leden kozen voor de PDI-P, de partij van Megawati. Ze zagen in deze betrekkelijk jonge partij wel toekomst. Onder invloed van Megawati's echtgenoot, Tafiek Kiemas - zelf een vooraanstaand lid van de PDI-P - werden verschillende oud-Golkar-prominenten in de partij toegelaten. Megawati's echtgenoot onderhoudt als zakenman goede contacten met Golkar. Kiemas kan een beetje hulp van Golkar wel gebruiken. Ook hij staat op de lijst van corrupte zakenlieden. Kiemas' zakenvriend en oud-Golkar-man Arifin Panigoro kreeg niet alleen een plaats in het hoofdbestuur van de PDI-P, maar werd ook de nieuwe fractievoorzitter in het parlement. Een ruime meerderheid binnen de PDI-P kwam daartegen in opstand. Maar Megawati negeerde hen.

Megawati liet onlangs al haar partijleden een blanco brief ondertekenen waarin ze moesten beloven te stemmen zoals zij wil. Maar een grote meerderheid binnen de PDI-P voelt niets voor de speciale zitting van het volkscongres waar president Wahid mogelijk kan worden afgezet. ,,Deze bijeenkomst is tegen de grondwet. Marzuki Darusman heeft als openbare aanklager Wahid van alle corruptieschandalen vrijgesproken. De basis voor deze zitting ontbreekt. Hij is illegaal'', zegt Aberson M. Sihaloho, een van Megawati's trouwste vrienden.

Aberson vindt dat de vermeende corruptie van president Wahid verbleekt bij de vele miljoenen guldens die de Soeharto-kliek in eigen zak stak. ,,Golkar speelt het spel zeer slim. Door Wahid in de schijnwerpers te plaatsen, wordt er nauwelijks meer aandacht besteed aan een scala van corruptieschandalen uit de Soeharto-periode'', zegt Aberson.

Meer dan negentig van de 153 leden van Megawati's PDI-P-fractie zijn tegen een speciale zitting omdat ze Golkar daarmee in de kaart spelen. ,,Maar uit respect voor Soekarno zullen we zijn dochter Megawati niet laten vallen.''

Niet alleen in de hoofdstad maar ook in de regio's rommelt het. Gisteren demonstreerden zo'n driehonderd aanhangers van Megawati uit Oost-Java voor het partijkantoor in Jakarta. Ze zijn boos op haar omdat ze in hun provincie een oud-Golkar-lid als voorzitter heeft aangewezen.

De partijtop weigert onder ogen te zien dat er inmiddels een breuk is binnen Megawati's PDI-P. Naar buiten toe moeten alle leden zeggen dat er niets aan de hand is. Aberson waarschuwt Megawati voorzichtiger met Golkar om te gaan. Hij is ervan overtuigd dat na Wahid Megawati wordt afgezet. ,,Als Wahid verdwijnt moet Megawati het overnemen. Maar de problemen zijn groot. Ook zij redt het niet. En Golkar is de lachende derde.'' Hij is ervan overtuigd dat Golkar de verkiezingen in 2004 zal winnen. Dat is de strategie van de partij.

Golkar-lid Enggartiasto Lukito lacht besmuikt om de ruzie binnen Megawati's partij. Hij ontkent dat zijn partij een val voor president Wahid en vervolgens voor vice-president Megawati heeft opgezet. Hij geeft toe dat de problemen Golkar goed uitkomen. De Indonesiërs vergeten snel. ,,Ze denken nu al: onder Soeharto was het nog niet zo slecht. Bij de volgende verkiezingen krijgen wij onze stemmen terug.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden