Soeharto controleert 'festival der democratie'

Van onze buitenlandredactie AMSTERDAM - President Soeharto heeft alle partijen in Indonesië op het hart gedrukt ervoor te zorgen dat er geen bloed vloeit bij de algemene verkiezingen dit voorjaar. Die oproep lijkt op zijn plaats, want spanningen zijn er genoeg.

Het Indonesische staatshoofd en regeringsleider, met 30 jaar de langst zittende machthebber na Cuba's Castro, gebruikte deze week zijn toespraak bij de presentatie van de nieuwe begroting om te waarschuwen voor ongeregeldheden in dit 'politieke jaar' 1997. De parlementsverkiezingen van 29 mei moeten een 'festival van de democratie' worden, vindt de president.

Om te voorkomen dat er slachtoffers vallen tijdens de campagnes die vanaf 29 april mogen beginnen, zijn de nodige maatregelen genomen. Zo zijn demonstraties op straat verboden gedurende de maand tot de stembusgang. En er mag vooral geen misbaar gemaakt worden van sociale ongelijkheid en armoede met het doel politiek te scoren, bezwoer de president. Bovendien gaf hij de pers te verstaan zich verantwoordelijk te gedragen. Dat wil zeggen: geen tegengestelde meningen uitdragen, want dat brengt de burger alleen maar in verwarring.

Er zijn de nodige problemen, erkende Soeharto, en hij verwees naar de recente politieke en religieus/etnische rellen. In de afgelopen zes maanden zijn bij vier incidenten doden gevallen. In Jakarta kwamen in juli minstens vijf mensen om bij de ergste ongeregeldheden sinds twee decennia, toen Megawati Soekarnoputri werd afgezet als leidster van de politieke partij PDI. In oktober vielen vijf dodelijke slachtoffers bij rellen op Oost-Java, en vier bij gelijksoortige ongeregeldheden op West-Java. Kerken werden in brand gestoken net als bezittingen van etnische Chinezen - veelal christenen en economisch relatief beter af. Vorige week waren vier doden te betreuren bij gewelddadige incidenten op Borneo.

Maar, zo benadrukte de president, er wordt aan de problemen gewerkt. Daarom is het niet nodig, vindt hij, uitgebreid aandacht te besteden aan de 26 miljoen mensen die in armoede leven in Indonesië en die niet profiteren van de ongekende economische groei (8,2 procent vorig jaar en voor '97 geschat op ruim 7 procent), aan het ontbreken van democratische rechten en de schending van mensenrechten.

De bevelhebber van de landmacht, generaal Hartono, deed de waarschuwingen van zijn baas donderdag nog eens dunnetjes over, vooral in de richting van de media. Toch lijkt het er niet op dat de verkiezingen met de 'blijdschap' gepaard zullen gaan waarmee de president hoopt dat de burger zijn “democratische recht zal uitoefenen en de toekomst bepalen door vertegenwoordigers te kiezen die zijn dromen laten uitkomen”.

Zo hebben de aanhangers van Megawati al geroepen dat bij de stembusgang de wil van het volk wordt genegeerd, omdat kandidaten die achter de ten val gebrachte PDI-leidster staan, niet mee mogen doen. De Verkiezingscommissie LPU bepaalde vorige maand dat bij de verkiezingen in mei alleen de mensen van Surjadi kandidaat mogen staan. Deze vice-voorzitter van het parlement werd vorig jaar geïnstalleerd als PDI-leider ter vervanging van Megawati op een door het regime georkestreerde bijeenkomst in Medan.

Uit protest trokken dinsdag honderden Megawati-supporters in Jakarta en Surabaya, Indonesiës tweede stad, naar vestigingen van de LPU. Daar werd een brief overhandigd waarin werd vastgesteld dat “het ontbreken van Megawati-kandidaten bij de verkiezingen een regering zal opleveren die niet door het volk wordt gedragen”.

Aan de stembusgang mogen slechts drie 'legale' partijen deelnemen: de regeringspartij Golkar, de moslimpartij PPP, en de PDI. En dan nog kunnen alleen kandidaten worden gekozen, die zijn goedgekeurd door het regime. Het ministerie van binnenlandse zaken liet donderdag nog eens weten dat niet wordt afgeweken van “het principe van legaliteit”.

Het regime in Jakarta doet er overigens alles aan elke vorm van oppositie de kop in te drukken. Een organisatie als Nahdatul Ulama (NU), waarvan volgens eigen opgave 30 miljoen moslims lid zijn, heeft het zwaar te verduren. En dat geldt met name voor leider Abdurrachman Wahid, die zich kritisch opstelt tegenover het regime. NU-vertegenwoordigers herhaalden deze week in Bandung het standpunt van Wahid dat leden van de politieke elite achter de recente onlusten in Oost- en West-Java zitten, en dat er sprake is van manipulatie als onderdeel van de machtsstrijd rond de opvolging van Soeharto. De NU-top voorspelt nog de nodige powerplay vanuit deze hoek in het komende politieke jaar en bij de verkiezingen in mei. En zij zijn niet de enigen. Achter de schermen zouden scenario's als in de jaren zestig al uit de kast zijn gehaald, toen een half miljoen mensen omkwamen bij het afzetten van Soekarno en Soeharto zijn macht vestigde. Daarbij verbleekt wat de oppositie van protesterende studenten en critici van het bewind aan lijkt te kunnen richten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden