Column

Soefisme is het hart van de islam

Abdelkader BenaliBeeld Maartje Geels

Een kleine man met lange baard die met de benen gekruist in een hoekje van onze Rotterdamse woonkamer voorovergebogen zat over een houten plankje. Met een houten pen gedoopt in Oost-Indische inkt schreef hij ongestoord Arabische zinnen. 

Hij zag me en omdat verbazing reden tot vreugde geeft, gaf hij me zijn prachtige glimlach. Een glimlach van een kwaliteit zoals ik die niet eerder in Nederland had gezien. Hij rook gekruid, naar specerijen, meegedragen in de diepe zakken van zijn gewaad. De witte baard was met het rood van henna gekleurd, teken van zijn totale toewijding aan de rituelen van zijn geloof, het geloof van de voorvaderen die hij uit de Rif met zich meedroeg. Zo herinner ik me deze achteroom, de soefi, die in de jaren tachtig een paar keer bij ons logeerde. Uit een oud boek getuimeld.

Alleen verschilde hij in zoveel opzichten van wat ik gewend was aan islam in mijn Rotterdamse wereld. Bij hem geen naar binnen gekeerde dogma's, geen gebrek aan spiritueel zelfvertrouwen, geen lange lijsten van do's en dont's; het enige wat hij leek te willen zeggen was dat God het allemaal goed had bedoeld en dat we ons daar niet voor hadden te schamen. De islam steunt op de pilaren van de pen, de fikh en het soefisme. Fikh draait om de juiste toepassing van de wetten van de islam. De kalam, de pen, draait om de discussie van de theologie en het soefisme draait om de spiritualiteit.

Hij was familie van mijn moederskant. Hij logeerde een paar dagen bij ons en vertrok dan weer. Later zou ik over de Groene Man lezen, die raadselachtige, spirituele figuur die in de Koran als de Dienaar van God aan Mozes verschijnt. De Groene Man bevraagt hem, onderwijst hem en vertelt hem waar te gaan. Deze oom doet me denken aan de Groene Man.

Mijn oom praatte onophoudelijk met ons, maakte grapjes en leek het leven niet al te zwaar op te vatten. Hij voelde feilloos aan dat we behoefte hadden aan warmte en plezier. Wanneer we van zijn stem verstoken waren, was hij bezig met het prevelen van de negenennegentig namen van Allah. Veel begreep ik er niet van, en wat ik ervan begreep vergrootte het mysterie. Bleef die oom maar voor altijd bij ons wonen. Zijn aanwezigheid creëerde een prachtige buffer tussen ons onzekere, chaotische huishouden en de complexe buitenwereld.

Hatelijke kritiek 

Later zou ik over het soefisme lezen. Vanuit Westers perspectief wordt de nadruk gelegd op het individuele karakter, de onthechting en de poëtische lofliederen op de liefde, de lust en de wijn. Vredelievendheid voert de boventoon. Vanuit islamitisch perspectief was er de nadruk op broederschap, het aanbidden van de Eenheid van God middels zikr, de zangerige recitatie. Er was het opstandige karakter van de soefisten, die - wanneer gesteld tegenover tirannie en overheersing - zich ook gewelddadig wisten te verenigen.

En dan is er de hatelijke kritiek van de orthodoxe salafisten. In hun ogen zouden de soefi's Gods naam te grabbel gooien door van de aanbidding idolatrie te maken. Deze aantijging is onderdeel van een malicieuze campagne om soefisten buiten de gemeenschap van de islam te plaatsen. Niets is minder waar. Soefisme is het hart van de islam. Zonder de zikr, de aanbidding, de poëzie van Hafez en Rumi en de nadruk om Koran en soenna (de Tekst) te verdichten met de spirituele beleving, zou de islam een minimale godsdienst zijn gebleven. De kritiek van de salafisten riekt naar jaloezie.

Vermoed wordt dat de aanslag op de moskee in Egypte waar veel moslims de waarden van het soefisme uitdroegen, het werk is van IS, gewelddadige salafisten. Ik denk aan mijn achteroom, zijn brede glimlach, een stille vorm van compassie. Niet in naam van zijn geloof.

Lees hier alle columns van Abdelkader Benali 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden