’Soedan heeft geen goede bedoelingen’

VN-gezant Jan Pronk werd deze week door de Soedanese regering uitgewezen. Slimme diplomatie, om de aandacht op de oorlog te vestigen? Of zal diplomatie het conflict helemaal niet oplossen, zoals veel waarnemers vrezen?

’Een zeer positieve ontwikkeling deze week: de regering van Soedan en de beweging Oostelijk Front hebben een vredesverdrag gesloten in Asmara.” VN-gezant voor Soedan Jan Pronk opent er op 21 oktober zijn weblog mee. Verderop meer goed nieuws, dit keer over de westelijke provincie Darfur: de rebellenbeweging ’G19/SIM Classic/NRF’ heeft hem beloofd geen nieuwe aanvallen uit te voeren. „Ik heb de autoriteiten in Khartoem en Al Fasher gevraagd dit op te vatten als een positief gebaar, dat een nieuwe start kan betekenen”.

Maar in Soedan kan het de storm rond zijn persoon niet meer tot bedaren brengen. De Nederlandse VN-gezant heeft het verbruid met zijn weblog van een week eerder, over militaire nederlagen in de strijd in Darfur, ontslagen generaals en een slecht moreel binnen het Soedanese leger. Pronk moet het land verlaten.

Heeft hij zijn hand overspeeld? Pronk zelf is blij met de commotie, zegt hij tegen de NOS. Het vestigt de aandacht op Soedan op een cruciaal moment, waarop men „ondanks een fragiel vredesverdrag duidelijk uit is op militaire confrontatie.”

Een bijzonder staaltje diplomatie dus? Feit is dat ondanks drie jaar van internationale bemoeienis vrede in Darfur geen stap dichterbij is gekomen. In mei werd wel een vredesverdrag met een deel van de rebellerende groepen gesloten, maar het effect daarvan is nihil. De afgelopen maanden hebben vluchtelingenkampen rond El Fasher na zware gevechten 18.000 mensen opgevangen. Volgens hulporganisaties krijgen 350.000 mensen in de regio geen enkele steun, omdat het er te gevaarlijk is. In het zuiden van Darfur doodden door de regering gesteunde Janjaweed-milities in augustus honderden burgers bij het ’schoonvegen’ van een district. En de milities vallen ook weer dorpen aan over de grens met Tsjaad.

De VN-Veiligheidsraad heeft Soedan eind augustus ’uitgenodigd’ een troepenmacht van 20.000 VN-militairen tot Darfur toe te laten, die de taken moet overnemen van de weinig effectieve vredesmacht van de Afrikaanse Unie. Maar Khartoem verzet zich tegen deze ’anti-Arabische’, door ’zionistische groepen’ aangestuurde ’kruistocht’, deze poging om Soedan ’opnieuw te koloniseren’. President Omar al-Bashir zal zonodig persoonlijk de djihad, de heilige oorlog, tegen VN-troepen gaan leiden, verklaarde hij.

Volgens waarnemers vreest Khartoem vooral de macht over delen van het grondgebied kwijt te raken, en is er bovendien angst dat VN-militairen Soedanese functionarissen zullen oppakken die zijn aangeklaagd door het internationale strafhof. Na de knallende ruzie over de troepenmacht probeerden de Verenigde Staten en Groot-Brittannië half oktober met stille diplomatie van eigen gezanten tot een doorbraak te komen. Inmiddels wordt ook gesteggeld of in plaats van de VN-macht toch een uitgebreide macht van de Afrikaanse Unie in Soedan kan blijven. Het leidt weer tot vertraging die Khartoum uitstekend uitkomt.

Geduldig onderhandelen en vertrouwen in de goede bedoelingen van het regime zijn een heilloze weg om vrede te bereiken, zo concludeerde eerder deze maand de International Crisis Group (ICG) al. De denktank gelooft dat de Soedanese regering alleen zal zwichten voor zware diplomatieke en economische sancties, zoals reisverboden voor hoge functionarissen en de bevriezing van internationale tegoeden van regeringspartij NCP. De ICG suggereert daarnaast een verbod op investeringen en technische ondersteuning van de olie-industrie, waarmee Soedan zijn oorlog in Darfur financiert. Een vliegverbod boven de provincie zou nog directer het geweld kunnen indammen.

Maar zulke sancties zijn ver weg, met name vanwege het verzet van Rusland en China, twee leden met vetorecht in de VN-Veiligheidsraad die belangen hebben in Soedan. Een al jaren geldend verbod op de leverantie van wapens aan het land is al eerder weinig effectief gebleken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden