Soedan dreigt verder af te brokkelen

Krijgsheer probeert relatief rijke Equatoria-provincies op te porren voor zelfstandigheid

ILONA EVELEENS

Zou Zuid-Soedan er werkelijk, een jaar na het begin van de etnisch gekleurde oorlog, weer een conflict bij hebben? Door de relatieve rust van de afgelopen maanden zou de indruk kunnen ontstaan dat het einde van de strijd in zicht is. Maar de kans bestaat dat het conflict juist uitbreidt.

Gisteravond precies een jaar geleden begon het conflict in de hoofdstad Juba, in het zuidelijk deel van het land. De oorlog is het gevolg van een machtsstrijd binnen de partij SPLM tussen president Salva Kiir en zijn voormalige vicepresident Riek Machar. Daarmee kwamen twee bevolkingsgroepen - de Dinka van Kiir en de Nuer van Machar - tegenover elkaar te staan. Deze twee grootste volken in Zuid-Soedan hebben een lange geschiedenis van rivaliteit.

De strijd verplaatste al snel naar de oliegebieden in het noorden, die garant staan voor het leeuwendeel van het staatsinkomsten. Maar nu staat ook de fragiele vrede in de drie zuidelijke deelstaten onder druk.

Hardnekkige geruchten over een opstand in de drie zuidelijkste deelstaten in Zuid-Soedan doen de ronde. Inwoners van die deelstaten - Westelijk,- Centraal en Oostelijk Equatoria - voelen zich aan de zijlijn gezet door het machtscentrum in Juba, dat gedomineerd wordt door Dinka en Nuer.

Sinds kort bevinden zich opvallend veel regeringstroepen in de drie Equatoria-deelstaten. De regering bestempelt mogelijke rebellie als onzin. Maar anonieme bronnen binnen de militaire inlichtingendienst zeggen op de hoogte te zijn van in ieder geval plannen om de Equatoria Verdedigingsmacht (EDF) opnieuw te activeren.

Achter die plannen zou Martin Kenyi zitten, de commandant van de EDF. Hij schaarde zich tijdens de burgeroorlog tussen Noord-Soedan en Zuid-Soedan (1983-2005) aan de kant van het centrale bewind in de noordelijke hoofdstad Khartoem. Equatorianen voelden weinig affiniteit met het meer Arabische Noord-Soedan, maar hun afkeer van de Dinka en de Nuer was groter. Deze volkeren hadden het ook al voor het zeggen binnen de beweging die Zuid-Soedan van Khartoem moest bevrijden (SPLM). Maar kort voor de vredesovereenkomst tussen het noorden en het zuiden in 2005 voegde de EDF zich weer bij de SPLM, die in Zuid-Soedan aan de macht kwam na de onafhankelijkheid in 2011.

Nu wil de EDF alsnog een eigen richting op; ze zouden willen vechten voor afscheiding van de drie Equatoria's van de rest van Zuid-Soedan. "Als Kenyi zich met een militie in de strijd mengt, kan dat van doorslaggevende invloed zijn op de oorlog. De Zuid-Soedanese regering moet dan twee gewapende opstanden bestrijden. Maar de vraag is of Kenyi veel Equatorianen achter zich zal krijgen", merkt de Zuid-Soedanese schrijver en blogger Stevo Paterno op.

President Kiir en ex-vicepresident Machar proberen intussen de Equatoria deelstaten ieder voor hun zaak te winnen. Geld, dreigementen en beloften worden ingezet. Maar, anders dan commandant Kenyi, schuwen de traditionele leiders van de Equatorianen - zo'n dertig kleine volken - inmenging in het conflict omdat ze veel te verliezen hebben.

Het zuidelijk deel van het land is sneller ontwikkeld na jaren van oorlog en verwaarlozing. In de noordelijker deelstaten, waar voornamelijk herdersvolken leven zoals de Dinka en Nuer, zijn de bewoners traditioneler, zij omarmen moderne ontwikkelingen minder snel dan de Equatorianen.

Stadjes als Yei, Torit en Yambio bloeien op dankzij de vruchtbare omgeving, verbeterde landbouwmethoden en de nabijheid van de beter ontwikkelde buurlanden Kenia en Oeganda. Bewoners willen hun regio buiten het oorlogsgeweld houden om de vooruitgang te beschermen. "Er zijn mensen die denken dat zolang elders wordt gevochten door Nuer en Dinka, wij in Equatoria veilig zijn. Dat valt te betwijfelen, want geweld in de oliegebieden heeft ook effect op onze inkomsten. We worden er door geraakt, of we willen of niet", aldus Justin Ambago Ramba, politiek commentator.

Ondertussen lopen de gouverneurs van de drie Equatoria's, allen lid van regerend SPLM, op eieren. Ze vallen president Kiir niet af maar houden ook de deur open naar Machar. Zo ondersteunen ze Machars roep om een federale staat met veel macht voor de deelstaatregeringen.

De gouverneurs opereren pragmatisch. Ze zijn op de hoogte van de antipathie van de eigen bevolking tegen Dinka en Nuer. Die blijkt wel uit reacties op de duizenden ontheemde Dinka in het stadje Nimule, aan de grens met Oeganda. "Ze mogen hier schuilen tegen het oorlogsgeweld, maar ze moeten teruggaan zodra het kan. Ze zijn een belasting voor ons", zo verwoordt een bewoner het. "Het is hun oorlog, niet de onze."

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden