Socrates op de markt in Volendam

Na 2500 jaar is de Griekse filosoof Socrates terug. Trouw vroeg hem weer de markt op te gaan. Om daar te leren wat hoop is, vriendschap en, zoals vandaag in Volendam, wat humor is.

Iedere keer als ik mij op een markt begeef, hoor ik ze opklinken: soms zachtjes en verlegen, soms luid en joviaal, en soms ook explosief en schaterend. Het is iets typisch menselijks, dit gelach.

Terwijl ik op de markt in Volendam naar de verschillen luisterde, kon ik een glimlach niet onderdrukken. Toch zou mijn naam geen Socrates zijn als ik mij niet zou afvragen wat lachen eigenlijk is. Waarom lachen mensen, wat is humor?

Achter de vazen met bloemen en de glazen met kaarsen erin, klonk er weer één op: een korte heldere vrouwenlach van ongeveer vier seconden. “Hallo“, zei ik, en zocht naar de persoon die achter de bloemen schuilging. ,,U lachte net.“ “Ja, dat klopt“, zei mevrouw De Mooij. “Ik lach altijd“. Ze lachte opnieuw. “Weet u ook waarom u lacht? Kunt u mij uitleggen wat humor is?“

Meteen verdween de lach van haar gezicht. “We blijven lachen“, herhaalde ze. “Je zal wel moeten. De handel is slecht. We gaan kapot aan de grote supermarkten.“ Ze keek nu grimmig. “En als je dan niet meer lacht, dan ben je helemaal verloren.“ Ze lachte opnieuw, maar het klonk anders dan daarvoor.

Buurman Frans had meegeluisterd vanachter zijn rekken vol kleding. Wat humor is, kon hij niet zeggen. Hij wist wel dat hij om Mister Bean moest lachen. Maar waarom? Mevrouw De Mooij probeerde te helpen: “Omdat lachen gezelliger is dan huilen“, zei ze hem voor. “Als je kunt blijven lachen, houd je het langer uit.“

Haar man, Sjaak de Mooij, was er inmiddels ook bij gekomen, en omdat buurman Frans nog steeds zat te piekeren over de vraag, zei hij maar waar hij om lachen moest: “Een heel dikke vrouw met zo'n heel mager mannetje ernaast.“

“O“, zei zijn vrouw, “daar mag je helemaal niet om lachen.“ “Toch vind ik het grappig“, zei hij.

Aan de overkant stond Herman van Es bij een drukke kraam met stofzuigerslangen en stofzuigerzakken. Meneer Mooij vond dat ik hem maar eens moest vragen wat humor is.

Van Es vertelde dat hij allerlei andere banen heeft gehad, voordat hij met zijn stofzuigers op de markt kwam te staan. “Maar dit is mijn leukste baantje“, zei hij, “en dat komt ook omdat er hier meer gelachen wordt.“

Van Es: “Veertig jaar geleden maakte ik schoon bij dagblad Trouw. Sjonge, jonge, wat een trieste krant was dat. Daar viel helemaal niets te lachen. Hel en verdoemenis werd er gepreekt. Letterlijk. Echt gereformeerd. Nee, die hebben geen humor.“

Volendam is katholiek, en katholieken lachen makkelijker dan protestanten. Maar de humor is toch anders dan de Amsterdamse joodse humor, waarin je elkaar nog wel eens op de hak mag nemen, vertelde Van Es. “Dat soort humor wordt hier niet altijd begrepen. Mijn vrouw snapt het wel. Zij moet altijd om mij lachen. Daarom is ze ook met mij getrouwd. En daarom ben ik ook met haar getrouwd. Maar niet iedereen begrijpt een grapje. Dan vragen ze: 'Wat bedoelt u?' En dan is de humor wel voorbij.“

Maar wat is humor? Hij kon het me niet vertellen. Max Tailleur wel, zei hij. “Die kon wel een definitie geven van wat humor is, maar ik geloof niet dat je daar vrolijker van wordt.“

Peinzend liep ik verder. Zou Max Tailleur gelijk hebben gehad? Zouden mensen alleen lachen om niet te huilen?

Maar toen hoorde ik mensen even verderop gieren van het lachen. Het bleken vier dames te zijn uit Leeuwarden (“daar is het pas lachen“) die een dagje in Volendam waren. “Vanavond gaan we naar BZN“, zeiden ze. “Ga je mee?“ Meteen barstten ze weer uit in gelach. Zelfs door de vraag wat humor is, lieten ze zich niet uit veld slaan. Ze dachten gewoon niet dat het antwoord op die vraag bestaat.

“Toch hoop ik er ooit achter te komen“, zei ik.

“Nou“, zeiden ze, “dan hopen wij dat je negentig wordt.“ En terwijl ze van mij weg liepen, proestten ze het weer uit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden