Socrates op de Grote Markt in Nijmegen

Na 2500 jaar is de Griekse filosoof Socrates terug. Trouw vroeg hem weer de markt op te gaan. Om daar te leren wat eerlijkheid is, hoop, spijt en, zoals vandaag in Nijmegen, wat schaamte is.

De marktkooplui staarden somber voor zich uit. Tussen de kraampjes op de Grote Markt in Nijmegen slenterde slechts een handjevol klanten. Stoffenverkoper Sjaak Meijer wreef de slaap uit zijn ogen. Hij was er al vroeg, maar had nog weinig klandizie gehad.

“Ik sta al 58 jaar op de markt, en elke week verkoop ik minder“, vertelde Meijer. Hij wees op de mensen die hun ronde over de markt maakten. Gehaast duwde een vrouw haar kind in de buggy langs de kramen. “Wie maakt er tegenwoordig nog zelf kleding? Jonge mensen halen hun dure merkkleding uit hippe winkels.“

“U draagt geen merkkleding?“, vroeg ik de stoffenverkoper.

Meijer keek geïrriteerd. “Een spijkerbroek van een paar tientjes is goed genoeg voor mij. Anderen willen door hun kleren laten zien dat ze bij een groep horen. Ze schamen zich als ze geen merkje op hun trui hebben. Ik ben 76 en ik heb daar geen behoefte aan.“

“U schaamt zich minder snel, omdat het u niet kan schelen wat anderen van u vinden?“

Meijer knikte. “Ik ben gepokt en gemazeld op de markt. Als ik iets stoms doe, dan weet ik direct hoe ik moet reageren om ervoor te zorgen dat ik mezelf niet belachelijk maak. En mocht er toch iets fout gaan, dan kan het gelach van anderen me niet veel schelen. Als je zo oud bent als ik, weet je wel hoe je je schaamte moet verbergen. Je hebt een soort pantser.“

Schaamte was niet iets om trots op te zijn, meende ik uit Meijers woorden te kunnen opmaken. Het was een emotie die je het best zo ver mogelijk kon wegstoppen.

De andere marktbezoekers die ik aansprak, durfden nauwelijks over hun schaamte te praten. Schaamden ze zich misschien voor hun schaamte?

Frits Stroomberg, die bij de viskraam een lekkerbekje zat te verorberen, schrok toen ik hem vroeg waarvoor hij zich schaamde. “Socrates, daar praten we niet zo makkelijk over. Als je over schaamte praat, stel je je namelijk heel kwetsbaar op. Je schaamt je vaak op de meest intieme momenten. Bijvoorbeeld als je in je blootje in de sauna zit en er komt opeens een bekende binnen.“

“Schaamte overvalt je dan?“

“Ja, je kiest er niet voor om een rood hoofd te krijgen.“

“Overkomt je dat vaak?“, vroeg ik hem.

“Nee“, zei Stroomberg zelfverzekerd, “maar ik schaam me wel voor anderen. Voor de gemeente Nijmegen bijvoorbeeld. Die doet niets tegen troep op straat. Als vrienden van buiten Nijmegen op bezoek komen, en ze zien de rotzooi, dan schaam ik me ervoor dat ik in Nijmegen woon.“

Ik liep naar Martinus de Man, die geduldig stond te wachten tot zijn vrouw klaar was met winkelen.

“Als ik me schaam voor iemand, is dat een teken dat ik me niet met hem wil identificeren“, zei De Man. “Zoals mannen die in de zomer met ontbloot bovenlijf op de fiets zitten.“ Hij trok een vies gezicht. “Maar bovenal asociale mensen die van alles doen wat tegen mijn normen en waarden indruist. Als zíj zich wat vaker zouden schamen, zou ík dat niet hoeven doen.“

De markt was ondertussen aardig volgelopen. Een stukje verderop stond de bejaarde Wim Kroon met zijn vrouw en een vriend te praten. Kroon was zichtbaar blij om me te zien, zodat hij me deelgenoot van zijn ontevredenheid kon maken. “De jeugd van tegenwoordig is ronduit schaamteloos“, mopperde hij. “Ze halen streken uit zonder zich iets van anderen aan te trekken.“

Toen ik wegliep, riep Kroon me na: “Schrijf dat maar op, Socrates!“ Een paar omstanders draaiden zich verschrikt naar hem om. Mevrouw Kroon trok haar man aan zijn mouw.

“Wim toch“, hoorde ik haar nog net verwijtend zeggen, voordat ze uit het zicht verdwenen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden