Sociale gewoonten en fabels vertragen bestrijding ebola

West-Afrika kampt met de ernstigste uitbraak van het ebola-virus ooit. Politici en hulporganisaties worstelen met de bestrijding. Hoewel burgers langzaam meewerken, doen ook verhalen de ronde over een regeringscomplot rond de ziekte.

Het bed waarin Elizabeth Smith ligt is doordrenkt met bloed. Praten valt de Liberiaanse vrouw zwaar. Haar hoofd optillen lukt nauwelijks. Dit is het gezicht van ebola, het dodelijke virus dat een deel van West-Afrika al maanden teistert en nu in ongekend tempo een recordaantal doden eist in Sierra Leone, Liberia en Guinee, waar de epidemie in februari uitbrak.

Met 467 doden tot nu toe is het ergste uitbraak ooit en het einde lijkt nog lang niet in zicht. Daarom heeft de Wereld Gezondheidsorganisatie gisteren en vandaag een crisisberaad belegd in de Ghanese hoofdstad Accra. Artsen zonder Grenzen waarschuwde vorige week al voor een 'volledig oncontroleerbare' situatie.

De Liberiaanse verpleegster Smith liep ebola notabene op terwijl ze een besmette patiënt behandelde. Maar dat wist ze helemaal niet, hoort een verslaggever van het Britse Sky News die een zeldzaam inkijkje kreeg in provisorisch gebouwd 'hoge risico-centrum' in het Noord-Liberiaanse Foya, vlakbij het drielandenpunt met Guinee en Sierra Leone. Het epicentrum van de uitbraak ligt in het gebied waar niemand zich iets aantrekt van de grenzen en waar mensen veelvuldig heen en weer reizen.

Smith had niet de bescherming die haar collega's nu wel hebben. Gekleed in waterbestendige beschermende pakken, gezichts- en hoofdmaskers, dubbele handschoenen, dikke plastic schorten en rubberen laarzen bespuiten ze haar slappe lichaam met desinfecteermiddel. De verpleegster blijft roerloos liggen.

Onbekendheid in West-Afrika met het virus, dat sinds 1976 voornamelijk in het Centraal-Afrikaanse Congo en Oost-Afrikaanse Oeganda opduikt, draagt bij aan de snelle verspreiding. Dat merkte ook Roeland Monasch, directeur van Unicef in Sierra Leone.

"Zeker in het begin werden de symptomen zoals hoge koorts , keelpijn en uitslag, verward met die van malaria. Daardoor zijn veel gevallen niet in een vroeg stadium opgemerkt, met verdere verspreiding als gevolg. Snelle behandeling geeft ook nog de beste kans op genezing", zegt hij vanuit de hoofdstad Freetown. Er is geen behandeling tegen ebola en de kans op sterfte bij deze regionale variant is zo'n 90 procent, maar koorts en uitdroging kunnen bij vroege diagnose en jonge patiënten wel worden voorkomen, zegt Monasch. "Wij hebben twintig mensen gezond naar huis kunnen sturen."

Maar dat ging niet altijd zonder slag of stoot. Monasch: "Sommigen werden verstoten vanwege hun besmetting." Om die reden zijn er ook veel 'verborgen' ebolapatiënten", vertelt Monasch. Liever sterven sommigen in stilte, met het risico dat zij intussen vele anderen besmetten.

Monasch: "Ook zijn er patiënten die door familieleden uit klinieken zijn gehaald en in huis verstopt. Het idee bestaat dat je nooit levend uit een kliniek komt. Nu klopt dat in het geval van ebola vaak wel, maar dat ligt natuurlijk aan de ziekte en niet aan de kliniek." De Liberiaanse president Johnson-Sirleaf heeft gisteren op de radio gezegd dat Liberianen die patiënten verbergen, kunnen rekenen op vervolging.

Toch doen paniekerige verhalen de ronde dat gezondheidswerkers namens de regering een complot beramen tegen de Kissi, een bevolkingsgroep die zowel in Guinee, Liberia als Sierra Leone leeft. Hulporganisaties zijn ervan beschuldigd dat zij de ziekte het land in hebben gebracht.

Twee maanden geleden vielen jongeren in het Guinese Macenta een centrum van Artsen zonder Grenzen aan. Medewerkers van het Rode Kruis zijn gisteren in Guéckédou door met messen gewapende mensen omsingeld en bedreigd. Maar het werk ging daarna gewoon door.

Plaatselijke gebruiken om een dode nog geruime tijd in huis te houden en zelf te wassen alvorens het lichaam te begraven, leiden ook tot meer besmettingen. "Het was heel lastig om mensen, zeker in de afgelegen dorpen, ervan te overtuigen daarmee te stoppen", zegt de directeur van Unicef. "We onderhandelen veel met dorpsoudsten, schakelen lokale politici en kerken in. Maar inmiddels worden onze speciale begrafenisteams op meerdere plekken toegelaten. Mensen lichten ons nu zelf in als er iemand sterft aan ebola en blijven van het lijk af."

Langzamerhand is er dus verandering, maar het sociale leven in Sierra Leone is danig aangetast, ziet Monasch. "Ebolagevallen moeten direct geïsoleerd worden. Familieleden moeten familieleden aan anderen overlaten. Dat zijn ze niet gewend. En mensen moeten heel veel gebruiken en gewoontes omgooien om dit virus te bestrijden. Ik was laatst op de markt in Kailahun. Daar worden geen handen meer geschud, er wordt niet meer samen gegeten en alleen maar over ebola gepraat."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden