Sociale druk, onder glazuur

Het 32ste Internationaal Filmfestival Rotterdam opent morgenavond met 'Far from Heaven', een ode aan de sprankelende Technicolor-melodrama's van Douglas Sirk uit het midden van de jaren vijftig. Belinda de Graaf sprak met scenarioschrijver en regisseur Tod Haynes.

Douglas Sirk behoorde (met regisseurs als Billy Wilder, Fritz Lang en Otto Preminger) tot de filmmakers die in de jaren dertig Duitsland ontvluchtten, en hun heil zochten in Amerika. Sirk maakte er in de jaren vijftig prachtige Hollywood-melodrama's als 'All that Heaven allows' (1955), 'Written on the Wind' (1956) en 'Imitation of Life' (1959).

Regisseurs van de Franse Nouvelle Vague liepen er in de jaren zestig al mee weg en ook Rainer Werner Fassbinder noemde Sirk zijn grote inspirator. Aan aandacht heeft het de Duitse Hollywood-regisseur daarmee niet ontbroken. En toch is de huidige herwaardering van zijn films opvallend. Oogstte Francois Ozon vorig jaar succes met zijn feestelijke Douglas Sirk-hommage '8 femmes', dit jaar is het de beurt aan Todd Haynes en zijn geheel in fifties-stijl opgenomen 'Far from Heaven'.

'Far from Heaven' vertelt het verhaal van een keurige Amerikaanse echtgenote, huisvrouw en moeder (Julianne Moore) die anno 1957 de sluimerende homofobe en xenofobe gevoelens in haar omgeving het hoofd moet bieden. Haar keurige echtgenoot (Dennis Quaid) blijkt homoseksueel te zijn en onder druk van de omgeving naar de psychiater te moeten. En haar eigen opbloeiende relatie met haar zwarte tuinman (Dennis Haybert) wordt door toenemende sociale druk gesmoord.

Hoewel u het verhaal in de jaren vijftig situeerde, heb ik de indruk dat u ook iets over de huidige tijd vertelt. Een film als 'Monster's Ball' (2001), waarin Billy Bob Thornton en Halle Berry een zogeheten interraciale relatie hebben, is in Hollywood nog steeds vrij uniek.

Haynes: ,,Oh ja, en vergeet de ophef over Spike Lee's 'Jungle Fever' (1991) niet, waarin Wesley Snipes en Annabella Sciorra tot liefdespaar werden gekoppeld. Met name de zwarte gemeenschap vond dat niet erg cool, om het voorzichtig uit te drukken. En de relatie tussen Wesley Snipes en Nastassja Kinski in Mike Figgis' 'One Night Stand' (1997) stemde ook al niet erg vrolijk.''

Er is sinds de jaren vijftig dus niet veel veranderd?

,,Met 'Far from Heaven' stel ik de vraag hoe ver we eigenlijk zijn gekomen sinds de jaren vijftig. Het is te makkelijk om terug te blikken op de jaren vijftig en te zeggen: haha, wat een conservatief tijdperk. Ik heb zo mijn twijfels over onze huidige progressieve cultuur. In Amerika vormen huidskleur en seksuele oriëntatie helaas nog steeds grote problemen, evenals de status van de vrouw.''

Wat is er mis met de status van de vrouw?

,,Natuurlijk zijn er allerlei wetgevende en culturele verbeteringen geweest. Vrouwen hebben tegenwoordig een eigen carrière, en nemen zelf beslissingen. Maar onze gesegregreerde samenleving herbergt nog tal van problemen. Onlangs verscheen een Amerikaanse studie over vrouwen die voor hun carrière habben gekozen en het stichten van een gezin op de lange baan hadden geschoven. Het percentage vrouwen dat te lang had gewacht en dat nu geen keuze meer had, bleek enorm te zijn. En het gaat mij daarbij vooral om het begrip 'keuze', alsof je zomaar alles kunt 'kiezen', een baan, een baby, een partner.''

U laat Julianne Moore een schitterende hoofdrol spelen als echtgenote, moeder en huisvrouw.

,,Dat past ook helemaal in de hommage aan Douglas Sirk en de prachtige melodrama's met vrouwen in de hoofdrol. Melodrama was het genre dat traditioneel aan vrouwen werd gegeven, om hun verhalen te vertellen. Voor mannen waren er escapistische genres als westerns en gangster-films. Maar het grappige is, dat het melodrama helemaal niet zo escapistisch is. Onder de glazuurlaag gaat een reëele sociale setting schuil, met echte mensen, en echte emoties. Het ziet er misschien wat artificiëler uit dan andere genres, misschien zelfs wel fake, maar er komen reële angsten aan de orde. Vooral de sociale druk op mensen is door Douglas Sirk, en nu door mij, nauwgezet uitgewerkt.''

Die sociale druk op mensen vormde ook een belangrijk thema in de films van Fassbinder. Bijvoorbeeld in 'Angst essen Seele auf' (1974), Fassbinders remake van 'All that Heaven allows', over de liefdesrelatie tussen de oudere Duitse poetsvrouw Emmi en de twintig jaar jongere Marokkaanse gastarbeider Ali, een relatie die door familieleden en buren wordt getorpedeerd.

,,Ik ben een groot liefhebber van Fassbinder, en vooral van de manier waarop hij het Sirkiaanse melodrama omarmde, als een radicaal genre waarin onderdrukking en sociale hiërarchie de boventoon voeren. Fassbinder was daarmee veel politieker dan zelfverklaarde politieke filmmakers uit die tijd, zoals Alexander Kluge of het duo Straub & Huillet.''

Ook in uw vormgeving bent u het Sirkiaanse melodrama trouw gebleven.

,,De manier waarop Sirk met kleur en licht omging was zo subtiel en zo genuanceerd. Tegenwoordig krijgt een historische film een gouden gloed, en een suspense thriller een blauwe waas, en daar moeten we het dan mee doen. Er wordt zelden meer nagedacht over kleur- en lichtgebruik en cameravoering, alles lijkt op de automatische piloot te gaan. Het mooie is juist dat koele kleuren ook iets warms kunnen hebben. Kleuren zijn voor mij als emoties, niet simpel, maar bijzonder complex.''

Bent u voor 'Far from Heaven' in de huid gekropen van Douglas Sirk, zoals Gus van Sant voor zijn kopie van 'Psycho' in de huid kroop van Hitchcock?

,,Het verschil is natuurlijk dat Gus van Sant een regelrechte kopie maakte van 'Psycho', alhoewel het bij Gus van Sant vooral interessant werd op de momenten dat hij afweek van Hitchcock. Ik heb met 'Far from Heaven' meer een soort parallelle wereld geschapen.''

U bent uit New York vertrokken en woont nu in Portland, Oregon. Dat is ook de woonplaats van Gus van Sant.

,,Portland is een inspirerende omgeving. Gus van Sant lijkt met zijn nieuwste film 'Gerry' ook weer helemaal terug bij het experiment. Ik vind het een prachtige, radicale film, bijna zonder plot, geïnspireerd door de films van Bela Tarr, en met hoofdrollen voor Matt Damon en Casey Affleck. Ik denk dat zijn bekritiseerde Hollywood-reis met films als 'Good Will Hunting' en 'Finding Forrester' dan toch ergens goed voor is geweest. Hij is nu in staat een experimentele film te maken met bekende acteurs die onherroepelijk publiek zullen trekken.''

,,Oregon is ook de woonplaats van Chuck Palahniuk, de auteur van David Finchers 'Fight Club'. Palahniuk reist nu met zijn nieuwste roman 'Choke' de wereld rond, en levert op zijn manier kritiek op de Amerikaanse samenleving.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden