Sociaal stelsel VS op de helling

Twee maal sprak de president Clinton zijn veto uit over een wet die de Amerikaanse bijstand, waarvoor de basis werd gelegd in de jaren dertig door president Roosevelt, drastisch hervormt. Deze week ging hij uiteindelijk toch door de bocht.

Zijn opiniepeilers en verkiezingsadviseurs pleitten voor tekenen, want er is in de VS een wijdverspreid gevoel dat armoede 'eigen schuld dikke bult' is en geen gevolg van maatschappelijke ongelijkheid. Zij die van de bijstand leven worden als parasieten beschouwd. Clinton kan met zijn handtekening alleen maar stemmen winnen, betoogden zij, want Democraten zullen ondanks de wet niet op Dole gaan stemmen.

Maar Clintons vrijwel voltallige kabinet en de meeste Democratische politici pleitten voor een veto. De grote expert op het gebied van de bijstand, de Democratische Senator Patrick Moynihan van New York, waarschuwde voor een nieuwe explosie van armoede, vooral onder kinderen. De president koos voor de politiek. Hij is nu zijn verkiezingsbelofte nagekomen om de zestig jaar oude bijstandswet, die een vangnet garandeerde voor de armen, ingrijpend te hervormen.

De reacties zijn heftig. Het Republikeinse congres dat nog maar weinig heeft gepresteerd, juicht dat zijn filosofie om 'bijstand' te vervangen door 'werk' heeft gezegevierd. Er is in de media al een heftige slag losgebarsten wie de nieuwe wet op zijn naam mag zetten, de president of het Republikeinse Congres. Dominee Jesse Jackson demonstreert voor het Witte Huis, razend dat vette subsidies voor het bedrijfsleven, ook wel 'bedrijfsbijstand' geheten, intact blijven, maar dat de armen, die politiek geen vuist kunnen maken, er onder door gaan. En verschillende staten vragen zich af hoe ze de rekening moeten betalen. Burgemeester Giuliani van New York klaagt dat de staat New York van de federale regering ruim een miljard dollar minder per jaar zal krijgen voor bijstand, terwijl de grondwet van de staat New York hem verplicht een zelfde niveau van voorzieningen te handhaven. Waar moet hij het geld vandaan halen?

De nieuwe wet is een ingrijpende verandering in de garantie die president Roosevelt aan alle Amerikanen gaf in het kader van de 'New Deal'. De bijstandswet ging uit van een nationaal sociaal vangnet, een gegarandeerd inkomensminimum, terwijl de nieuwe wet bijstand ziet als een voorschot op werk. Bijstandskantoren worden niet langer instanties die alleen maar cheques uitschrijven, zij worden het voorportaal van arbeidsbemiddelingsbureaus.

De inkomensgarantie zal voortaan gebonden zijn aan een maximum van vijf jaar, en wie na twee jaar nog geen werk heeft gevonden kan steun worden ontzegd. Er komt, met andere woorden, een prikkel voor hen die van de bijstand leven om de handen uit de mouwen te steken. Verder zal de federale regering niet langer voor het verlenen van bijstand verantwoordelijk zijn, maar de afzonderlijke staten, die daarvoor ieder jaar een rond bedrag uit de federale kas zullen krijgen. Zij mogen dan zelf hun eigen criteria stellen en regelingen treffen voor uitkeringen.

Het is een stokpaardje van de Republikeinen, om de macht van de federale overheid terug te dringen en de autoriteiten die dichter bij huis zitten en de lokale problemen daarom beter kennen, het werk te laten opknappen. In de praktijk is de formule om de staten grotere bevoegdheden te geven ten koste van de federale regering een alibi om minder of niets te doen, omdat het veel staten aan geld of de politieke wil ontbreekt die taken over te nemen.

Iedereen is het erover eens dat het oude systeem van de bijstand aan hervorming toe was. Het is een bureaucratisch apparaat dat het vaak heel moeilijk maakt voor bijstandstrekkers weer aan de slag te komen. Soms is het niet lonend om te gaan werken, omdat werk tegen het minimumloon nauwelijks meer geld oplevert. Wie van de bijstand leeft komt verder in aanmerking voor ziektekostenverzekering voor de armen. Een baan betekent dat je die vorm van verzekering verliest en voor je eigen ziektekostenverzekering moet zorgen, die duur is.

De verwachting van de optimisten is dat het aantal bijstandtrekkers als gevolg van de nieuwe wet aanzienlijk zal verminderen. De armen kunnen er volgens Newt Gingrich, de conservatieve voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, alleen maar op vooruitgaan, omdat hun vooruitzichten voor een betere toekomst onder de huidige bijstandswet nihil zijn. De tegenstanders vrezen echter dat het nog slechter zal worden dan nu al het geval is. Het aantal daklozen zal toenemen en een miljoen kinderen zal mogelijk honger lijden omdat ook in voedselbonnen voor de armen flink wordt gesneden. Grotere armoede zal leiden tot een vicieuze cirkel van meer misdaad, strengere straffen, meer gevangenissen, wat dan weer ten koste zal gaan van bijstandprogramma's om meer gevangenissen te kunnen betalen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden