Sociaal sprookje geeft Fransen moed

Meer dan vijf miljoen bezoekers in enkele weken - de Franse film 'Intouchables' over een verlamde aristocraat en zijn zwarte verpleger uit de banlieue raakt een snaar. Maar welke precies?

Na afloop klinkt applaus, hier en daar komen zakdoekjes tevoorschijn. 'Intouchables', een komedie over de onwaarschijnlijke vriendschap tussen een zwaar gehandicapte rijkaard en een outcast, is een fenomeen. Rijen voor de bioscoop tot om de hoek, sommigen keren terug om hem nog een keer te zien.

De kaskraker moet uitkomen in veertig landen, ook in de Verenigde Staten, waar producer Harvey Weinstein de rechten heeft gekocht voor een remake.

Een nieuwe 'Amélie Poulain' zou het kunnen worden, de romantische komedie die tien jaar geleden de wereld veroverde. Wie weet laat het zelfs 'Bienvenue chez les Ch'tis' achter zich, het lachsucces (20 miljoen bezoekers) over boertige maar sympathieke noorderlingen uit 2008.

'Intouchables' gaat over een miljonair, Philippe (François Cluzet), die de zwarte Driss (Omar Sy), net uit de gevangenis, aanneemt als verpleger en butler. Twee werelden dus, die elkaar in het echte leven niet snel ontmoeten. Ook al is de film geïnspireerd op een waar gebeurd verhaal.

De komst van wervelwind Driss is een bevrijding voor Philippe die lijdt aan fantoompijnen en eenzaamheid. Samen ontvluchten ze de dodelijke regelmaat: ze laten zich in een Maserati achtervolgen door de politie, trekken er op uit met de privéjet van François of onderwerpen zich aan een massage door twee ingehuurde Aziatische schoonheden in zwarte kimono. Het laatste is een idee van Driss, die van François heeft begrepen dat zijn oren de laatst overgebleven erogene zones zijn.

Als verpleger is Driss eigenlijk ongeschikt (zingend met zijn koptelefoon op in bad hoort hij zijn baas in de babyfoon niet) maar Philippe vaart juist wel bij zijn gebrek aan medelijden. "Geen armen, geen chocola", zegt hij als Philippe hem om wat M&M's vraagt.

Eerdere kaskrakers van de Franse cinema voorzagen in een behoefte aan romantiek ('Le fabuleux destin d'Amélie Poulain', 2001), of spiritualiteit ('Des hommes et des dieux', 2010). Welke snaar raakt 'Intouchables' precies in het Frankrijk van 2011? "De film heeft het beeld dat we in Frankrijk hebben van een gehandicapte totaal op zijn kop gezet", meent de filmcriticus van RTL-radio.

Maar volgens Philippe Pozzo di Borgo - de echte Philippe die verlamd raakte bij een ongeluk met een paraglider - draait de film niet om het leven met een handicap. "Het gaat om de laatste, in het Frans onhoorbare letter in de titel, de 's' van solidariteit", verklaarde hij tegen de krant Le Parisien. "Alles lijkt op drift geraakt, kijk naar de financiële markten en de rest. Het is goed om je daarover op te winden, maar niet genoeg. Wat we nodig hebben, is saamhorigheid."

Het verhaal van de ontmoeting tussen twee uitgeslotenen - de een fysiek, de ander sociaal - slaat aan op het moment dat de crisis dreigt te verergeren en er wordt geklaagd over het uit elkaar vallen van het land. Volgens de filosoof Alain Finkielkraut is Frankrijk alleen nog een losse verzameling gemeenschappen en categorieën. "Zijn wij nog een wij?", vraagt hij zich af in een pas verschenen essay. "Hoe meer je hoort spreken over 'diversiteit' en 'samen leven'", schrijft Finkielkraut, "hoe erger de culturele en geografische kloof zich verdiept."

Driss en Philippe ruimen de barrières moeiteloos op. Driss leert zijn werkgever een joint roken en naar Kool and the Gang luisteren, Philippe laat hem kennismaken met beeldende kunst en klassieke muziek, wat een paar van de meest hilarische momenten oplevert. 'De Vier Jaargetijden' herkent Driss omdat hij dat altijd hoort als hij in de wacht wordt gezet bij de sociale dienst. En in de opera krijgt hij de slappe lach van een zanger die als boom is verkleed.

Authenticiteit is het fundament van deze vriendschap. De aristocraat in zijn Parijse herenhuis kan er zeker van zijn dat deze huismeester geen betrokkenheid veinst. Van alle sollicitanten in het rijtje waarmee de film opent is Driss de enige die niet voor de baan is gekomen. Hij wil alleen maar even een handtekening op een formulier om zijn uitkering veilig te stellen. Op de vraag wat hem motiveert in het leven, werpt hij een brutale blik op de secretaresse van Philippe: het ijs is gebroken.

Zoals Driss een antidepressivum is voor Philippe - het vertrek van Driss stort hem onmiddellijk in een diepe somberheid, maar gelukkig komt hij nog even terug - is 'Intouchables' ook een opkikker voor de kijker.

Je kunt je afvragen of die zich niet vooral goed voelt over zijn vermogen, voor zo lang de film duurt, te houden van een gedepriveerde zwarte jongen en zijn hulpeloze vriend. Je kunt je, zoals sommige critici doen, opwinden over het seksisme en de stereotypen - zo blijkt Driss inderdaad goed te kunnen dansen. En is het allemaal niet te mooi om waar te zijn? Maar toch, de wetenschap dat deze helden, hoewel minder mooi en minder gevat dan de weergaloze 'Cluzet en Sy', ook in het echt bestaan, geeft moed. Het is misschien wel het bewijs dat alles mogelijk is.

Vrije interpretatie
'Intouchables' is gebaseerd op een waargebeurd verhaal, of liever een vrije interpretatie daarvan. De echte Philippe heet Philippe Pozzo di Borgo, lid van een oude Franse familie en tot zijn ongeluk met een paraglider in 1993 directeur bij de Franse luxegoederenreus LVMH. Hij was er verantwoordelijk voor Pommery champagne. Zijn 'engelbewaarder' was geen 'black' zoals ze in Frankrijk zeggen, maar een Fransman van Marokkaanse komaf, Abdel Sellou.

De echte is minder gepolijst dan de filmversie, zo blijkt uit het boek dat Pozzo di Borgo over zijn leven schreef, 'Le second souffle'. Zo duwt Driss een buurman die met zijn auto de entree van hun stadspaleis blokkeert alleen even heel stevig tegen de muur. Abdel verwondt buurman tot bloedens toe met een kopstoot. Pozzo di Borgo hertrouwde na de dood van zijn vrouw Béatrice en woont tegenwoordig in Marokko. Abdel ook, hij is er een legbatterij begonnen. "Vroeger was hij op de vlucht voor de poulets (kippen = politie)", schrijft Pozzo di Borgo, "Nu stopt hij ze in kooien."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden