Opinie

Sociaal-democratie moet juist nu nadenken over ideologie

Protesten in Griekenland. De miljardenleningen aan het land zijn volgens critici slecht nieuws voor de Nederlandse belastingbetaler. © EPA

De PvdA heeft geen goed antwoord op de eurocrisis. De Grieken én de Europese belastingbetalers betalen, terwijl de banken worden ontzien.

Enige maanden voor hij afscheid nam als partijleider van de PvdA, stond Wouter Bos in de jaarlijkse Den Uyl-lezing stil bij de economische ideologie van zijn partij. Met de schrik van de eerste signalen van de wereldwijde economische crisis nog in de benen sprak hij kritisch over de 'derde weg' die zijn partij vanaf de jaren tachtig is ingeslagen. In die tijd leidde een 'herwaardering' van markt- en kapitaalvriendelijke politiek tot steeds verdere marginalisering van socialistische perspectieven op de economie binnen sociaal-democratische partijen in heel Europa.

Volgens Bos was het probleem dat de derde weg-progressieven 'in slaap zijn gevallen' terwijl het moderne kapitalisme van karakter was veranderd. Waardoor zij uiteindelijk wakker werden 'met een ontketend monster'. In het nieuwe kapitalisme, aldus Bos, legt ondernemerschap het af tegen fusies en overnames, is alles verhandelbaar en niets geworteld, zijn krankzinnige beloningen gemeengoed en banken 'moneymakers' in plaats van dienaars van de reële economie. De conclusie van Bos: de PvdA moet wat van de ideologische veren, die Wim Kok eerder nog van zich af had geschud, weer bijeenrapen.

Inmiddels maakt de eurocrisis pijnlijk duidelijk dat de PvdA er nog niet in geslaagd is, deze te vertalen naar een overtuigende sociale visie op de globaliserende economie van de 21ste eeuw. De PvdA was in het debat over de situatie in Griekenland vóór de lening van 110 miljard euro, betaald uit het Europese 'noodfonds'. Niet alleen hield de PvdA daarmee het rechtse minderheidskabinet (dat voor met name internationaal beleid afhankelijk is van de oppositie) in het zadel, maar koos ze ook voor haar 'natuurlijke vijand' in de aloude strijd tussen arbeid en kapitaal.

De Griekse miljardenlening is slecht nieuws voor de Nederlandse belastingbetaler. Met het geleende geld lost Griekenland schulden af die het anders niet meer zou kunnen voldoen. Dit zijn vooral schulden aan banken, waarvan de afbetaling klaarblijkelijk zo belangrijk wordt gevonden dat de Europese belastingbetalers door middel van het noodfonds daar nu voor moeten opdraaien.

Voor de Grieken zelf zijn de maatregelen zo mogelijk nog desastreuzer. De nog altijd aanhoudende massaprotesten laten zien dat zij hier goed van doordrongen zijn. Hun overheid moet op instigatie van het IMF pijnlijke maatregelen nemen. Staatsbezittingen worden geprivatiseerd, uitkeringen drastisch gekort, leraren naar huis gestuurd, de zorg wordt duurder. Kortom: met haar steun voor leningen aan Griekenland steunt de PvdA ook een van de grootste neoliberale hervormingen uit de Europese geschiedenis.

De 'moneymakers' daarentegen ontspringen de dans volledig. Banken kunnen bonussen en dividend blijven uitbetalen, terwijl zijzelf de slechte leningen zijn aangegaan. Als Griekenland straks failliet gaat, zijn de banken gered en betaalt de Europese belastingbetaler het verlies.

En dat Griekenland failliet zal gaan is niet alleen doorgedrongen tot economen, maar ook tot de PvdA. Dit maakt de keuze voor de Griekse leningen des te merkwaardiger. "Van een kale kip valt niet te plukken", gaf PvdA-kopstuk Ronald Plasterk vorige week zelf toe. En daar heeft hij gelijk in.

De staatsschuld gaat richting 150 procent van het BNP en het financieringstekort is tien procent per jaar. Om de schulden enigszins af te lossen is een overschot van twee tot drie procent nodig.

In elke normale schuldsanering wordt de pijn verdeeld tussen de crediteur die verantwoordelijk is voor zijn uitleengedrag en de debiteur die verantwoordelijk is voor zijn leengedrag. Dat zou hier betekenen dat banken een deel van het verlies nemen (en een aantal jaar geen dividend en bonussen kunnen uitkeren) en dat Griekenland zijn best doet een realistisch deel af te betalen.

Het is tekenend voor de crisis van de sociaaldemocratie dat de PvdA de belangen van de bancaire sector verdedigt ten koste van belastingbetalers, en daarmee de bankenlobby overbodig maakt. Aan de linkerkant komt alleen de SP op voor de belangen van werknemers. Van dit vacuüm maken rechtspopulisten als de PVV dankbaar gebruik.

Als de PvdA haar vleugels ook in de 21ste eeuw wil spreiden, zal zij deze moeten tooien met sociale en grensoverschrijdende ideologische veren.

Laurens Buijs en David Hollanders zijn socioloog en promovendus aan de Universiteit van Amsterdam en econoom, werkzaam aan de Technische Universiteit Delft respectievelijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden