Sobere asielopvang, mag dat wel?

Tentenkamp in Heumensoord bij Nijmegen. Beeld ANP

Deskundigen hebben grote twijfels bij het kabinetsplan om mensen met een tijdelijke verblijfsvergunning anders te behandelen dan vluchtelingen met een permanente status. Mag dat wel, gezien de internationale verdragen die Nederland heeft ondertekend?

Migratie-expert Lieneke Slingenberg ziet dat somber in. Ze doet voor de Vrije Universiteit Amsterdam onderzoek naar sociale rechten van vreemdelingen. "Het VN-vluchtelingenverdrag uit 1951 en de Europese richtlijn over erkenning van vluchtelingen uit 2011 gaan uit van het principe dat erkende vluchtelingen recht hebben op 'gelijke behandeling' met nationale onderdanen als het gaat om sociale bijstand en ondersteuning."

Coalitiepartijen PvdA en VVD willen dat mensen die door Nederland zijn erkend als vluchtelingen, zogeheten statushouders, een zo laag mogelijke levensstandaard krijgen. Dat betekent: geen bijstand meer - althans, niet in dezelfde vorm als Nederlanders. Geen voorrang op huurhuizen in de sociale sector; ze krijgen 'semipermanente' huisvesting, zeecontainers of prefabwoningen. Geen huur- en zorgtoeslag.

Duur verblijfsvergunning
Toegang tot de verzorgingsstaat wordt dus niet gekoppeld aan de vraag of iemand een verblijfsvergunning heeft, maar aan de lengte van diens verblijfsvergunning: pas na vijf jaar kan een vluchteling, zo is het idee, aanspraak maken op álle voorzieningen. Zulk beleid is vreemd aan het internationale recht, zegt Slingenberg. "De duur van de vergunning doet daarin niet ter zake."

Toch is hiermee niet alles gezegd. De regering glipt mogelijk tussen de mazen van dat internationale recht door, want ze ontzegt vluchtelingen in theorie het recht op bijstand niet. Ze keert deze bijstand alleen anders uit: in natura.

Gijs Vonk, hoogleraar sociale zekerheidsrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen, wijst erop dat de Nederlandse wet die mogelijkheid openlaat. "Met een 'voorliggende voorziening' kun je de bijstand toesnijden op verschillende doelgroepen. Een gratis huis en medische zorg kunnen dus een legitieme vorm van bijstand zijn. En als je niet hoeft te betalen voor je huis of de dokter, vervalt mogelijk ook de rechtsgrond onder huur- en zorgtoeslag."

Wel merkt Vonk op: "Het moet rekenkundig kloppen. Je moet beargumenteren dat de bijstand in natura evenveel waard is als andere bijstand. Dus als je zegt: je krijgt een tent, een zak brood, een tweedehandstrui en een paar tientjes leefgeld, ja, dan is dat niet genoeg."

Ontsnappingsroute
Het internationale recht biedt mogelijk nog een ontsnappingsroute. De teksten maken onderscheid tussen voorzieningen. Ondubbelzinnig zijn ze als het over gezondheidszorg gaat - die moeten vluchtelingen en andere onderdanen 'onder dezelfde voorwaarden' krijgen.

Maar over huisvesting zijn ze minder veeleisend. Behandeling van vluchtelingen moet ten minste van hetzelfde niveau zijn als die van 'andere vreemdelingen in dezelfde omstandigheden' (VN-verdrag) of 'andere onderdanen van derde landen die legaal op hun grondgebied verblijven' (EU-richtlijn).

Dat laat ruimte voor gedifferentieerd beleid tussen Nederlanders en vreemdelingen met een verblijfstitel, zegt Lieneke Slingenberg. Al benadrukt het VN-verdrag dat huisvesting voor die laatsten 'zo welwillend mogelijk' moet zijn. Bovendien: "Zo'n gedifferentieerd beleid voor alleen vluchtelingen zou wel eens strijdig kunnen zijn met algemene discriminatieverboden in het internationale recht. Ik vraag me af of je vluchtelingen kunt dwingen in containers te wonen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden