Snoeien en zagen voor een gratis concertkaartje

Vooral vrijwilligers boven de vijftig jaar zetten zich in voor onderhoud van het landschap. Op de Natuurwerkdag morgen is het de bedoeling dat ook jongeren komen knotten van wilgen en hooien.

Op maar liefst 450 locaties kan er morgen op de Natuurwerkdag gesnoeid worden, gezaagd ook. Jonge boompjes uittrekken. Takkenrillen aanleggen. Hooien. Riet verwijderen. Dikke jas aan. Liefst laarzen. Brood mee. Voor warme soep wordt gezorgd.

Zo'n tienduizend Nederlanders hebben zich al vooraf aangemeld, de meesten hebben vorig jaar ook meegedaan. Vuile handen, zweet tot in de ogen, de volgende ochtend spierpijn: een heerlijke ervaring na een week op kantoor. De achtergrond van de deelnemers morgen is heel gemêleerd, zegt Arno Willems, directeur van Landschapsbeheer Nederland, de grootste groene vrijwilligersorganisatie. "Er doen ouders met jonge kinderen mee, collega's die samen een team vormen, vutters, maar ook studenten pakken de zaag op."

Het is jammer dat de rest van het jaar vooral de ouderen overblijven, zegt Willems. In het veld is nog genoeg te doen, maar de gezinnen hebben het te druk, de werkers zijn te moe, en de jongeren hebben in het weekend wel wat anders aan hun hoofd. Toch missen ze wat, denken ze bij Landschapsbeheer. "Het is niet alleen lekker om regelmatig in de natuur te werken, maar je gaat door die buitenervaring van dat landschap houden." En: de natuur heeft de vrijwillige handen ook hard nodig. Zeker bij een terugtredende overheid.

De 62.000 'handen-uit-de-mouwen-vrijwilligers' van de organisatie (tweederde van het totaal in Nederland) zijn als het ware de olie in de machine. Zij onderhouden met name de kleine landschapselementen, maatwerk dat vooral met de hand wordt uitgevoerd, terwijl de natuurbeherende organisaties als Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten het grote werk doen.

In totaal zetten de 62.000 vrijwilligers zich afgelopen jaar 1,4 miljoen uur in voor het landschap. Dat is vergelijkbaar met het werk van achthonderd beroepskrachten en vertegenwoordigt een economische waarde van meer dan 30 miljoen euro. Niets om over te klagen, zij het dat het vrijwilligersbestand vergrijst.

Via samenwerking met het onderwijs wist Landschapsbeheer Nederland de afgelopen jaren 13.000 basisschoolleerlingen aan zich te binden. "En maar liefst achtduizend jongeren liepen afgelopen jaar in de natuur een maatschappelijke stage" zegt Willems. "Dat was wat ons betreft een heel positieve ontwikkeling, maar nu lees ik in het nieuwe Regeerakkoord dat die stage in 2016 weer wordt afgeschaft. Dat is ontzettend jammer, voor ons én voor die jongeren."

Toch laat Landschapsbeheer het er niet bij zitten. Dit jaar wordt voor het eerst samengewerkt met '10.000 HOURS', een project waarbij festivalbezoekers een dag van hun tijd doneren aan de locaties en omgeving waar festivals plaatsvinden. De naam verwijst naar de 10.000 uren aan vrijwilligerswerk die door de organisatie wordt uitgevoerd. In de zomer feesten, in de winter investeren in de omgeving, is de gedachte. De club heeft op de Natuurwerkdag drie locaties geadopteerd, en deelt als dank vrijkaartjes voor evenementen uit. Maar een echte vrijwilliger moet het op den duur natuurlijk ook zonder beloning kunnen.

In het Jaar van de Historische Buitenplaats besteedt de Natuurwerkdag speciale aandacht aan het belang van vrijwilligers bij het onderhoud van landschap op en rond buitenplaatsen. In heel Nederland zijn ongeveer zeshonderd buitenplaatsen. Onderhoud is arbeidsintensief en kostbaar. Tegelijkertijd worden de subsidies lager.

1Hoogveenkerkhof opschonen
Binnen de bebouwde kom van Barger-Compascum ligt het unieke hoogveenkerkhof uit 1876. De rest van het dorp is in het kader van de turfwinning afgegraven, maar de toenmalige pastoor Hassink voorkwam in de jaren veertig van de vorige eeuw persoonlijk de ontmanteling van het kerkhof. Er zouden nog te veel menselijke resten in het afgevoerde veen zitten. Sindsdien wordt het kerkhofje gezien als een cultuurhistorisch monument. Het is wel compleet overwoekerd, terwijl locatie kaal moet zijn. Op de Natuurwerkdag worden de graven weer zichtbaar gemaakt.

2Griend kappen
In de Hollandse Biesbosch wordt een griend, een stuk grond langs een rivier, gehakt. Het originele oude hakgriend van ongeveer 1,5 hectare groot ligt op een eilandje in het Moldiep. De deelnemers worden per fluisterboot vervoerd om ter plaatste de handen uit de mouwen te steken. Het zogenaamde opschot wordt afgezaagd en van het eilandje afgevoerd. Het afgezaagde hout moet worden gesorteerd en opgebost en worden verzameld op een werkponton.

3Vroedmeesterpad helpen
In natuurgebied Wolfskop in het Limburgse Cadier en Keer groeit zeldzame kalkflora en de Vroedmeesterpad kruipt hier rond. Maar ook is het een goed leefgebied voor reptielen, vlinders en libellen. Hier komt ook de grootste vuursteen van de aarde aan de oppervlakte. Het gebied is een geologisch monument. Vrijwilligers gaan morgen twee paddenpoelen opschonen, rondom de poelen wordt gemaaid en het maaisel wordt op broedhopen gezet. Op de kalkhelling zagen en knippen ze alle Robinia-scheuten weg, de takken worden op rillen gelegd.

4Fort zichtbaar maken
'Werk aan de Korte Uitweg' in Tull en 't Waal is een fort dat onderdeel uitmaakt van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Rond het fort staan wilgen die aan een knotbeurt toe zijn. Verder kan over het gehele terrein aan natuuronderhoud worden gedaan. Een meidoornhaag moet geknipt en struiken gesnoeid. Er zijn motorzagers aanwezig om het dikkere hout te zagen.

5Delta-werken bijvegen
Het Waterloopbos in Kraggenburg is een voormalig onderzoeksterrein van het waterkundig laboratorium. Hier werden waterkundige modellen getest. Maar nu is het een prachtig gevarieerd bos geworden waar Natuurmonumenten de natuur de boventoon laat voeren. Toch moeten de kunstwerken zichtbaar blijven door de begroeiing terug te zetten. Gras maaien en afvoeren en bomen en struiken snoeien zullen morgen de meest voorkomende werkzaamheden zijn.

Zelf zoeken

Alle 450 locaties van de Natuurwerkdag zijn te vinden op www.natuurwerkdag.nl. Daarop adressen en tijdstip, kledingadvies en inhoud van de werkzaamheden. Op www.10000hours.nl. is meer te vinden over de jongerenactiviteiten

De vijf leukste werkplekken in de natuur

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden