Snelweg voor groene stroom

Groene energie | Tussen Nederland en Denemarken wordt een dikke stroomkabel op de zeebodem gelegd. Deze 'Cobra'-kabel gaat Deense windenergie naar Nederland verschepen.

Op een blubberige zandstrook, pal aan de kust in de Groningse Eemshaven, is een club mensen bijeen. Bijna honderd man. Het is 3 januari, dit jaar. Ze vieren een feestje. Niet om het nieuwe jaar in te luiden. Deze politici, techneuten en bestuurders trappen, na jaren voorbereiding, een megaproject af. De eerste heipaal gaat de grond in voor de 'Cobra-kabel'. Daarmee is de aanleg van deze 325 kilometer lange elektriciteitsverbinding op de zeebodem tussen de Eemshaven en het Deense Endrup officieel gestart. In 2019 moet hij klaar zijn.


De Nederlandse stroomnetbeheerder Tennet legt de kabel aan, samen met de Deense evenknie Energinet.dk. Ze betalen de kabel (prijs: 620 miljoen euro) samen, gesteund door Brussel met 86,5 miljoen euro subsidie. Ze noemen de elektriciteitslijn, die liefst 40 kilo per meter weegt, 'groen'. De kabel moet namelijk vooral groene energie gaan vervoeren. In tegenstelling tot Nederland heeft Denemarken nu al veel grote windmolenparken staan. Zoveel zelfs dat de Denen soms niet weten wat ze met al die windstroom aan moeten, als het hard waait. Als de Cobra-kabel straks af is, kan Nederland die groene energie binnenhalen.


"Zo'n 70 procent van de energie die de kabel gaat transporteren is waarschijnlijk Deense windenergie die naar Nederland komt", zegt Roy Hoveijn. Hij heeft bij Tennet de leiding over de zeekabel. "Een voordeel is dat die elektriciteit goedkoop is, omdat Denemarken de energie over heeft." Nederland bouwt in de komende jaren zelf ook een aantal grote windturbineparken op zee. De stroom daarvan kan straks ook naar Denemarken vloeien, zegt Hoveijn, want de kabel is een soort snelweg. De energie kan twee kanten op.


Inpluggen


De Cobra-kabel is niet de eerste stroomverbinding die vanaf Nederland over de zeebodem naar het buitenland loopt. Vanaf de Rotterdamse Maasvlakte ligt er ook al een op de zeebodem, rechtstreeks naar Groot-Brittannië. Die stroompijp heet 'Britned'. Omdat Groot-Brittannië zelf relatief dure stroom heeft, verkoopt Nederland vooral energie aan de Britten. Dan is er ook al een elektriciteitskabel van Groningen naar Noorwegen. Via deze 'Norned'-verbinding haalt Nederland nu al veel energie binnen, hoofdzakelijk stroom van waterkrachtcentrales.


Anders dan bij deze al bestaande zeekabels, houdt Tennet bij de aanleg van de 'Cobra-kabel' rekening met de komst van veel meer windparken op zee. De verbinding wordt zo aangelegd, zegt Hoveijn, dat een windturbinepark er in de toekomst op kan 'inpluggen'. Dat is handig, want anders moet zo'n windpark een eigen stroomkabel krijgen om de opgewekte groene stroom naar land te brengen. Zit de kabel niet snel vol met energie, als er een windmolenpark aan vastzit? Dat valt volgens Hoveijn mee. "Op de kabel kun je een windpark van 1.400 MW aansluiten." Ter vergelijking: de vijf grote nieuwe windparken die nu op Nederlandse zee verrijzen zijn 700 MW per stuk.


Goed voor de windenergie dus, zo'n kabel. Maar leidt het niet tot schade in de zeebodem, en verstoring van de dieren die in en bij het water leven? Volgens Tennet vallen de effecten mee. Dat blijkt ook uit de milieueffectrapportage (Mer) die het adviesbureau Arcadis opstelde. Toch moeten Tennet en Energinet.dk wel een aantal zaken goed in de smiezen houden om overlast te voorkomen. Zeker in het Waddengebied en de 'Duitse bocht', waar de stroomverbinding doorheen gaat.


De kabel wordt met een groot schip op de bodem geplaatst. Dat gebeurt in één ruk door. Een speciale 'aanhanger' achter de boot graaft een sleuf in de zeebodem. In dezelfde beweging wordt de kabel, die op een grote katrol op het schip ligt, in dat gat gedrukt. De kabel gaat een paar meter de grond in. In een rustige zeebodem gaat de kabel anderhalve meter de bodem in. Op plekken waar de zandbodem door stromingen mee beweegt, zakt de 'Cobra' tot wel tien meter ondergronds. De geul met de kabel erin gooien de technici niet dicht. Het zand spoelt er vanzelf weer in.


Onderwaterschep


De bouwers zouden de boel machinaal, met een 'onderwaterschep', zelf gelijk dicht kunnen gooien, zegt Hoveijn. Maar dat zou het water op de zeebodem extra troebel maken. Vissen en andere dieren zouden daar last van hebben bij hun oriëntatie en bij het vinden van een maaltijd. Volgens Tennet wordt zo min mogelijk heen en weer gevaren bij de aanleg van de stroomkabel. Dat is het goedkoopst. Maar het zorgt er volgens Tennet ook voor dat er minimaal geluidsoverlast is voor de onderwaterwereld. Daar maakt Hoveijn zich sowieso niet erg druk om. "Er varen zoveel schepen op dit deel van de zee, daar voegen onze werkzaamheden niet enorm veel aan toe."


Het ingraven van de kabel is een wettelijke plicht. Die eis bestaat om ervoor te zorgen dat vissers of grote tankers er niet achter kunnen blijven hangen, met hun netten of met een anker. Het is niet zo, zegt Hoveijn, dat ingraven moet omdat de onderwaterwereld anders blootgesteld wordt aan 'straling'. "We gebruiken geen wisselspanning, zoals bij stroomkabels op land en in huis, maar gelijkspanning. Een voordeel van gelijkspanning is, naast het lage energieverlies: er treden geen elektromagnetische velden op."


Arcadis bevestigt dat. Het elektrische veld wordt 'min of meer opgeheven'. De energiekabel wordt wel een beetje warm. De Duitse overheid verbiedt dat de Cobra-kabel de bodem meer dan 2 graden opwarmt, omdat hij dan de ecosystemen in de war zou schoppen.


De zeehonden in het gebied, daar moet tijdens de aanleg van de Cobra-kabel wel heel goed op worden gelet. Vooral in hun zoogperiode, van november tot februari, als ze zich met pups in en om het Waddengebied begeven. "De populatie is in deze periode extra gevoelig voor verstoring omdat de pups regelmatig voeding nodig hebben", rapporteerde Arcadis in de milieueffectrapportage.


De bouwers die de stroomkabel plaatsen, moeten dan 1200 meter uit de buurt blijven van de zeehonden, om ze niet te storen. Op het installatieschip gaat altijd een expert mee, zegt Hoveijn, die in de gaten houdt of er voldoende afstand is. Zo niet, dan wordt de aanleg tijdelijk stilgelegd.


Weerstand tegen de Cobra-kabel is er, als de bouwers zich aan hun natuurbeloften houden, weinig. Omdat het project op zee plaatsvindt, zijn er sowieso geen 'boze buren' aanwezig, zoals bij de aanleg van hoogspanningskabels en energiecentrales op land. De Waddenvereniging, die bij de aanleg van de Norned-kabel nog sceptisch was, ligt bij de aanleg van de kabel naar Denemarken niet dwars. De organisatie diende geen bezwaar in en deed alleen wat aanbevelingen, zegt directeur Arjan Berkhuysen. Wel waren er belangenclubs uit de Duitse recreatievaart die bezwaar aantekenden, omdat ze in eerste instantie niet geloofden dat de kabel in hun vaargebied diep genoeg in de zeebodem verdwijnt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden