Snelle teksten klinken op 'Black Spirit'-feest

'The Black Spirit' vrijdag 28 mei in de Effenaar in Eindhoven en zaterdag 29 mei in het Paard in Den Haag. 20 uur. Entree: f 15.

EDWIN TIMMER

Het festival The Black Spirit vindt, voor de eerste keer, komende vrijdag in Eindhoven en zaterdag in Den Haag plaats. Een van de organisatoren, Chris Oosterom, vond het tijd om de zwarte woordkunst op een festival uit te stallen. De zwarte cultuur wordt teveel afgezonderd van 'blanke kunst', vindt Oosterom. En hoewel hij met dit festival in feite kwaad met kwaad bestrijdt, heeft hij met The Black Spirit een 'verheven' doel.

Het dubbelfestival biedt plaats aan het geschreven, gesproken, gezongen en 'gerapte' woord van zwarte kunstenaars. Daarvoor struinde de organisatie verschillende continenten af. Zo komt Lennie St. Luce (dichtster) uit Engeland en Francis Bebey (zanger) uit Kameroen.

Ook is het festival een ontmoetingsplaats voor kunstenaars van toen en nu. De bijna zestigjarige Leroi Jones (dichter) uit de Verenigde Staten gaat vooraf aan de 24 jaar jongere Gcina Mhlope (vertelster) uit ZuidAfrika. "Het publiek" , vertelt Oosterom, "is hopelijk net zo gemengd als het programma, van echte hiphopfreaks tot literatuurliefhebbers."

Oosterom nam het initiatief voor het festival omdat het 'zwarte bewustzijn' weer in de belangstelling staat. "De doorbraak van de rapmuziek in de jaren tachtig heeft dat proces op gang gezet. En dan vooral de band Public Enemy. Natuurlijk teert die groep op ideeen die in de jaren zestig al leefden, maar dankzij de rap ontwikkelen die zich opnieuw."

De term Black Spirit duidt op iets dat zwarte kunstenaars over de hele wereld gemeen hebben. Oosterom: "Ze zijn zich bewust van hun Afrikaanse roots en cultuur. Maar in de Verenigde Staten worden die genegeerd. Zwarten voelen zich ingebed in een blanke kolonisatie-cultuur van Coca Cola en Disneyworld die de hunne niet is. Elvis heeft een postzegel, Martin Luther King niet." Overigens komt de zwarte soulzanger Otis Redding (1941-1967) binnenkort wel op een Amerikaanse zegel.

"Ook in Afrika heeft men het gevoel dat hun cultuur als minderwaardig wordt gezien. De tijd van kolonisaties mag dan voorbij zijn, Afrika heeft nog steeds het predikaat van 'tweederangs continent'. Het Westen heeft de macht en bepaalt de culturele maatstaven."

Bevrijding

De reactie van zwarte kunstenaars op die ondergeschiktheid is een drang naar 'bevrijding' en 'erkenning'. Dat uit zich in verschillende kunstvormen. Soms met radicale politieke statements zoals de Amerikaanse rappers Ice-T en Ice-Cube, soms in prachtige poezie, zoals Leroi Jones in zijn bundels 'Sabotage' en 'Target Study' schreef.

Leroi Jones, of Amiri Baraka zoals hij heet sinds hij moslim is, was dertig jaar geleden al een spreekbuis van de zwarte gemeenschap. Jones haalde veel inspiratie uit de Beat Generation, een dichtersstroming in de jaren vijftig, die fel van leer trok tegen de gevestigde orde in Amerika.

In de jaren zestig ging ook Jones steeds fellere poezie schrijven. Na de moord op Malcolm X keerde hij zich zelfs af van zijn blanke vrienden. In 1968 was hij afgevaardigde van The Black Power conferentie, een bijeenkomst die destijds voor een toenadering tussen blanke en zwarte Amerikanen moest zorgen.

Voor Target Study (1963-1965) schreef Jones 'Blue Whitie':

Strange corpses the ones who

still talk. Here is one now.

Tell us, sir, why are you so

full of shit? Now, come on, Man, don't be afraid,

speak right up into the microphone.

Oosterom: "Jones' gedichten zijn krachtig. Ze pakken je echt beet. Wanneer ik hier in Nederland zijn werk lees over problemen die spelen in de Verenigde Staten, heeft het mij toch iets te zeggen. Jones is in staat om zijn werk een spirituele meerwaarde te geven."

Hetzelfde heeft Oosterom met de Last Poets. Die groep stond aan het eind van de jaren zestig al te rappen in de straten van Harlem. Alleen noemden ze het toen anders: 'spoographics' of 'gesproken beelden'. De naam 'rap' hebben de media pas later aan deze woordkunst gegeven.

Een tekst van de Poets uit 1971 is 'Niggers are scared of Revolution'. "Het gaat tekeer tegen de lafheid in de zwarte gemeenschap. Sommigen hadden vrede met de ongelijke behandeling, zolang ze maar niet werden gestoord in hun eigen wereldje. Anderen, onder aanvoering van radicale organisaties als The Black Panthers, wilden actie. De Poets geven deze tweespalt perfect weer."

De Last Poets zijn een inspiratiebron voor rappers uit deze tijd. Oosterom had daarom graag de Disposable Heroes Hip Hop RISY op The Black Spirit willen zien. Ze zouden met de Poets een brug slaan tussen de muziek van toen en nu. De Disposable Heroes hebben echter verplicht studiowerk.

De brug wordt alsnog gevormd met de twee Nederlandse bands: Daddy Dan's Spots Road Show en B-Boy Extravaganza. De rapper Shy Rock fungeert tijdensde afsluitende optredens als ceremoniemeester en gangmaker.

Folkloristisch

Hoewel Black Spirit onvermijdelijk aan politiek verbonden is, is het festival volgens Oosterom niet bedoeld als een platform voor politieke ideeen. "Alleen politiek is niet interessant genoeg. Over slechte levensomstandigheden van mensen hoor ik al genoeg. Het gaat om de kunst. Een politieke lading kan er hoogstens een meerwaarde aan geven."

Oosterom wil met het festival wel de zwarte cultuur in de schijnwerpers zetten. "Blanke kunst overheerst alle musea en kunstmanifestaties. Wanneer je iets van een zwarte cultuur wilt zien moet je naar een volkenkundig museum. Dat heeft iets folkloristisch."

Het festival moet de zwarte kunst uit die hoek halen. "Nu zul je zeggen dat wij meedoen in die draaimolen: we zetten de zwarte kunst opnieuw apart. Maar dat is niet de opzet. Wij willen laten zien dat de zwarte kunst interessant is. Dat het functioneert. Dat het goed genoeg is voor een gelijkwaardige plaats naast de blanke kunst."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden