Snelle introductie ebola-vaccin bergt risico's

Een verpleegkundige betreedt een ebola-kliniek in Freetown, Sierra Leone. Beeld ap

Farmaceut Johnson&Johnson is zover met de ontwikkeling van een vaccin tegen ebola, dat het middel wordt getest op 72 gezonde vrijwilligers, zo meldde het Amerikaanse bedrijf gisteren. In november al zei GlaxoSmithKline (GSK) dat het bezig is aan zo'n zogenaamde fase I-test.

Verlopen die naar wens, dan willen beide bedrijven testfases II en III, waarbij het middel op grotere groepen wordt uitgeprobeerd, versneld uitvoeren. Zo hopen ze aan het einde van dit jaar een miljoen (GSK) en twee miljoen (J&J) vaccins beschikbaar te hebben voor de bevolking van Liberia, Sierra Leone en Guinee, waar al ruim 8100 mensen aan de ziekte zijn bezweken.

Geen onderscheid
Waarom maken de bedrijven pas haast met de ontwikkeling van een medicijn nadat er zoveel doden zijn gevallen? Had plaatsvervangend directeur-generaal van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) Kieny gelijk toen hij in augustus zei dat farmaceuten 'onvoldoende hebben geanticipeerd' omdat ebola 'een ziekte van arme mensen in arme landen is'?

"Ik denk dat die bewering niet helemaal correct is", aldus Wim Groot, hoogleraar gezondheidseconomie aan de Universiteit van Maastricht. "Lange tijd leek ebola niet meer voor te komen. Daarom was de noodzaak om een vaccin op de markt te brengen er niet. Ebola komt op dit moment vooral voor onder armen in West-Afrika, maar het virus maakt geen onderscheid naar inkomen: het vormt in beginsel en als we niets doen ook een bedreiging voor de volksgezondheid in rijke landen."

Volgens Groot bleek na de recente uitbraak al snel dat er verschillende onderzoeken naar een vaccin liepen. Met de uitbraak kwam er meer geld vrij voor dat onderzoek en voor de aankoop van vaccins, als die zijn ontwikkeld, voor de bevolking in West-Afrika. Niet alleen farmaceutische bedrijven, ook landen en ngo's trokken de buidel, zegt hij. De kosten voor onderzoek en ontwikkeling van een vaccin bedragen al gauw een paar honderd miljoen dollar, aldus de Maastrichtse hoogleraar.

Sneltreinvaart
"Sommige landen - Groot-Brittannië bijvoorbeeld - trekken geld uit voor de ontwikkeling van het vaccin. Dat suggereert dat er overheidsgeld bij moet om een werkzaam vaccin te maken. Aan de andere kant investeren ook farmaceutische bedrijven in ontwikkeling. Of ze kopen een bedrijf op dat daarmee bezig is. Zo betaalde Johnson&Johnson eerder dit jaar 187 miljoen dollar voor het Deense Bavarian Nordic dat een vaccin heeft ontwikkeld."

Blijft wel staan dat bedrijven hun middelen nu in sneltreinvaart door de keuring loodsen, terwijl ze daar normaal jaren voor uittrekken. Is dat niet een beetje link? "Gewoonlijk zit er nogal wat bureaucratische vertraging in het proces van toelating, dat zonder veel schade of risico kan worden overgeslagen. Desalniettemin blijft het risicovol om een nieuw geneesmiddel snel op de markt te brengen, bijvoorbeeld omdat onbekend is wat de langetermijneffecten zijn. Daarom worden dergelijke vaccins in eerste instantie alleen toegediend aan patienten voor wie geen andere behandeling meer rest."

'Ondanks voorlichting wast men weer gewoon de doden'

Het wordt een zware klus om de ebola-epidemie in Liberia, Sierra Leone en Guinee dit jaar onder controle te krijgen, zegt Hans Docter, sinds drie maanden ebola-gezant namens Nederland. Toen de ziekte vorig jaar uitbrak is "onderschat hoe lastig de omgeving is, hoe zwak de gezondheidszorg en hoe sterk de traditionele en religieuze overtuigingen zijn".

Mensen ervan overtuigen hun gedrag te veranderen, is moeilijk. Ondanks voorlichting, aldus Doctor, wast de bevolking van de Sierra Leonese hoofdstad Freetown weer zijn doden, gaat weer naar begrafenissen en houdt zich niet aan de quarantaineregels. Veel boodschappen gaan over de hoofden heen, meent hij. "Je merkt dat ze hun gedrag echt veranderen als ze een aantal ebolagevallen hebben gezien. Dan schrikken ze zich rot."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden