SnelcursusHeilig Jaar

Paus Franciscus opent morgen in Rome een 'Buitengewoon Heilig Jaar'. Dat trekt tienduizenden extra pelgrims naar de stad. Zeven vragen.

Veel Romeinen houden hun hart vast, want morgen opent paus Franciscus in Rome het Buitengewone Heilig Jaar van de Barmhartigheid. Het is een bijzondere periode waarin boete, bezinning en naastenliefde centraal staan binnen de katholieke kerk. Het Heilig Jaar, dat tot november volgend jaar duurt, betekent een grote uitdaging voor Rome. De stad krijgt tientallen miljoenen pelgrims op bezoek.

Waar komt het Heilig Jaar vandaan?

Het Heilig Jaar, ook wel Jubeljaar genoemd, is geen uitvinding van pausen. Het komt al voor in het Oude Testament. De Israëlieten vierden om de vijftig jaar een jubeljaar. In het bijbelboek 'Leviticus' lezen we dat zo'n jaar bedoeld was voor boetedoening en het herstel van rechtvaardige verhoudingen. Een pas op de plaats dus.

Bonifatius VIII was de eerste paus die in 1300 een Heilig Jaar afkondigde. Naast spirituele overwegingen (boete doen om zo de vertroosting van God te kunnen ervaren), speelden ook de pauselijke financiën een rol bij dit besluit. De paus had voor allerlei binnen- en buitenlandse conflicten soldaten nodig en de schatkist was nagenoeg leeg. Pelgrims moesten voor nieuwe inkomsten zorgen.

Het was Bonifatius' bedoeling om elke eeuw een Jubeljaar te vieren, van Clemens VI (1291-1352) mocht het elke vijftig jaar. Paus Paulus II bepaalde in 1470 dat het om de vijfentwintig jaar gevierd mocht worden. Zo'n Heilig Jaar was voor pausen vaak aanleiding Rome een opknapbeurt te geven. Zo liet paus Sixtus IV voor het Heilig Jaar 1475 een nieuwe brug over de Tiber aanleggen die hij naar zichzelf vernoemde: de Ponte Sisto.

De katholieke kerk heeft in haar geschiedenis zesentwintig van dit soort reguliere Jubeljaren gekend, het laatste in het jaar 2000, onder paus Johannes Paulus II.

Wat heeft het Heilig Jaar met een deur te maken?

Paus Martinus V (1368-1431) kondigde het Jubeljaar 1425 af en kwam met twee noviteiten: een Jubeljaarmedaille en het openen van een Heilige Deur, dan nog alleen in zijn kathedraal de Sint-Jan van Lateranen. Ga je die Heilige Deur door en ga je vervolgens biechten en ter communie, dan krijg je een volle aflaat:

kwijtschelding van tijdelijke zondenstraffen ten bate van zichzelf of van anderen, levenden of gestorvenen. De Heilige Deur wijst terug op de boetepraktijk van de kerk uit vervlogen tijden. Na het volbrengen van de opgelegde boete, wachtte de priester je op bij de kerkdeur om je weer binnen te laten. Later kwamen er ook heilige deuren in de andere pauselijke basilieken van Rome, waaronder de Sint-Pieter en die gaan in principe dus maar één keer in de vijfentwintig jaar open: als er een Heilig Jaar is.

Paus Franciscus is een vernieuwer, ook als het om het Heilig Jaar gaat. Zo heeft hij bepaald dat er ook in een Romeins opvangcentrum voor daklozen een Heilige Deur komt en dat alle bisdommen ter wereld kerken mogen aanwijzen met een dergelijke voorziening. De decentralisatie van het Heilig Jaar is hiermee een feit. Zelf opende Franciscus vorige week bij zijn bezoek aan de Centraal Afrikaanse republiek een Heilige Deur in de kathedraal van de hoofdstad Bangui. Het Heilig Jaar is dus eigenlijk al begonnen.

Wat is een Buitengewoon Heilig Jaar en waarom wil Franciscus dat het over barmhartigheid gaat?

Naast een 'gewoon' Jubeljaar, bestaat er ook een 'buitengewone' versie. Zo kondigde paus Johannes Paulus II in 1983 een Buitengewoon Heilig Jaar af omdat het toen volgens de berekeningen van de kerk op de kop af 1950 jaar geleden was dat de kruisdood van Jezus plaatsvond. Nu komt Franciscus met een Buitengewoon Heilig jaar van de Barmhartigheid. De keuze voor barmhartigheid komt niet als een verrassing. Het is het leidende thema van Franciscus' pontificaat. 'Moge de Kerk in dit jaar de echo worden van het Woord van God dat luid en overtuigend weerklinkt als een woord en een gebaar van vergeving, steun, hulp, liefde', schreef Franciscus in de bul waarin hij het Heilige Jaar officieel aankondigde. Van gelovigen wordt ook wat verlangd. Ze moeten hun zonden overwegen en waar mogelijk mensen die het moeilijk hebben helpen: de zogenoemde werken van barmhartigheid.

Wat gebeurt er morgen in Rome?

Morgen zal paus Franciscus de Heilige deur van de Sint-Pieter openen, waarschijnlijk door deze deur een klein zetje te geven en woorden uit psalm 117 ('Open voor mij de poorten der gerechtigheid') uit te spreken. Het Heilig Jaar is dan officieel geopend. Gelukkig is de cementen muur die de Heilige Deur normaal van binnen afsluit al drie weken geleden door werknemers van het Vaticaan verwijderd. Toen paus Paulus VI deze muur bij de opening van het Heilig Jaar in 1975 met een speciale hamer zelf trachtte te slechten, kreeg hij prompt een aantal cementbrokken op zijn hoofd.

Wat staat er voor de rest op het programma?

Het hele Heilige Jaar door worden in Rome bedevaarten en evenementen georganiseerd voor speciale groepen gelovigen. Zo is er een speciaal Heilig Jaar voor jongeren tussen de dertien en de zestien, zieken en gehandicapten en gevangenen. Ook is er nog een speciale bedevaart voor Maria.

Gebeurt er in Nederland ook iets?

Alle zeven Nederlandse bisdommen hebben kerken aangewezen waar Heilige Deuren zullen komen. In het aartsbisdom Utrecht is dat maar liefst op drie plekken: de Sint Augustinuskerk (Utrecht), de Sint Calixtusbasiliek (Groenlo) en de Sint Lambertusbasiliek (Hengelo). Er worden speciale processies en aanbiddingen georganiseerd en ook de beroemde kerststal van de Sint-Jan in Den Bosch staat dit jaar in het teken van Heilig Jaar. Theoloog des vaderlands en bisschop van Groningen-Leeuwarden Gerard de Kort schreef een brief over het Heilig Jaar. Daarin roept hij op een bijdrage te leveren aan een cultuur van barmhartigheid. 'God is onuitputtelijke liefde', schrijft de bisschop.

Is iedereen blij?

Nee, niet iedereen. Paus Franciscus riep dit bijzondere Heilig Jaar in maart van dit jaar uit zonder met iemand te overleggen. Hierdoor is de voorbereidingstijd voor dit mega-evenement heel erg kort geweest. Pas een paar weken geleden maakte de Italiaanse regering de benodigde extra gelden vrij. Toen was al gebleken dat het gemeentebestuur van Rome grotendeels corrupt was en ook de burgemeester was al opgestapt. Lastig, want de problemen zijn groot. Er worden zo'n vijfentwintig miljoen pelgrims verwacht. En dat in een stad waar de twee metrolijnen regelmatig verstoord zijn, bijna een derde van de bussen het niet doet en er te weinig taxi's zijn. Verder is de gemeentereiniging bij lange na niet in staat het huisvuil op tijd op te halen, waardoor Rome langzaam verandert in een vuilnisbelt.

Dan is er ook nog de veiligheid. Rome staat hoog op het verlanglijstje van IS en wat is nou een beter moment om toe te slaan dan het jubeljaar. Honderden extra politiemensen en militairen moeten ervoor zorgen dat pelgrims zich in de stad veilig voelen.

Er zijn ook Romeinen die het heel wat zonniger inzien: met name eigenaars van hotels en restaurants. Zij beschouwen het Jubeljaar als een uitgelezen mogelijkheid om de economische crisis te boven te komen.

Maar dan moeten al die pelgrims wel komen natuurlijk.

De katholieke kerk kende in het jaar 2000 voor het laatst een Jubeljaar. Paus Johannes Paulus II opent de heilige deur van de Sint-Pieter in Rome.

Paus Franciscus opent een Heilige Deur in Bangui, Centraal-Afrikaanse Republiek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden