Opinie

Snel, sneller, snelst

La la la Human Steps van üdouard Lock is de cultstatus voorbij en levert met ’Amjad’ commentaar op romantische dansklassiekers

Wervelend op spitzen, door adrenaline voortgeraasd. De dans van de Canadese dansgroep La La La Human Steps voltrekt zich in de hoogste versnelling en oogt wonderlijk complex. Arabesken op speed, partnering na zes espresso’s. Accelereren, doorschakelen - snel, sneller, snelst.

„Van nature ben ik indolent,” verklaart choreograaf üdouard Lock zijn obsessie om tempo door zijn dansers te jagen. „Ik doe dingen nogal langzaam, ik ben moeilijk vooruit te branden. Vandaar dat ik in mijn werk naar de vaart der dingen zoek. Je geeft met het opvoeren van snelheid de suggestie dat er iets gebéurt. Niemand zit te wachten op saai.”

Blaffende honden, scheurende gitaarrock, dansers die zich als raketten over het podium lanceren: dat waren de allesbehalve saaie ingrediënten waarmee Locks La La La Human Steps vanuit de punkscene van Montréal in de eerste helft van de jaren tachtig zijn cultstatus bereikte. Met werken als ’Lily Marlene in the Jungle’ (1980), ’Oranges’ (1981) and ’Businessman in the Process of Becoming an Angel’ (1983) bevond Lock zich in de voorhoede van een nieuwe dansstroming die het lichaam radicaal en extreem benaderde. üdouard Lock herinnert zich nog de felle reacties op zijn eerste werken: „Mensen waren vaak woedend. Ze vonden ons werk erg gewelddadig. Het was snel, maar agressief? Mensen waren niet gewend het lichaam in een extreme context te zien.”

Locks hyperdynamische dans, met de horizontaal uitgevoerde luchtschroef als spectaculair handelsmerk, vond een boegbeeld in danseres Louise Lecavalier, de pezige peroxideblonde dansfurie (’Flame on Legs’) die tot 1999 bij het gezelschap zou dansen. De reputatie van het gezelschap werd internationaal beklonken met het winnen van een Bessie Award voor ’Human Sex’ (1985) en een twee jaar durende wereldtournee van ’New Demons’ (1987). Salonfühig hip werd het gezelschap na de medewerking aan de Sound and Vision Tour van David Bowie in 1989, de grote doorbraak volgde met de productie ’Infante c’est destroy’ (1991). Gesproken werd van ’The Shock üdouard Lock’ en ’een duizelingwekkende draaikolk van intuïtieve beelden’. De productie toerde door beide Amerika’s, Azië, het Midden-Oosten en Europa. Tijdens het festival Julidans in 1993 ging de volgepakte Amsterdamse Stadsschouwburg tot aan het schellinkje memorabel uit zijn dak.

Een paar jaar later gebeurde in Amsterdam hetzelfde, op gronden die minder door spektakel waren gedreven. In ’2’ (1995) was Lock de hype voorbij en toonde de choreograaf zich van een introspectieve, gerijpte kant. Refererend aan een uitspraak van moderne danspionier Martha Graham – ’A dancer dies twice’ – werd via de bijna veertigjarige en dus bijna afzwaaiende danseres Louise Lecavalier de paradox geschetst van leven en dood, kracht en zwakte, carrière en afscheid. Deze thematische verdieping verliep analoog aan üdouard Locks groeiende fascinatie voor academisch ballet: met duetten die ’klassiek’ overliepen in ensembledansen, kende ’2’ ondanks de immer rauwe, in adrenaline doordrenkte dans, een ’bewustere’ klassieke opbouw.

Het was Rudi van Dantzig, destijds artistiek leider van Het Nationale Ballet, die üdouard Lock na het zien van ’Human Sex’ wees op de balleteske structuren die het werk volgens hem bevatte. Daar was Lock zich nooit eerder van bewust, maar het besef opende veel deuren. „Zo nam ik voor de eerste keer een balletspitz ter hand, ik verbaasde me hoe zacht het materiaal aanvoelde. Ik realiseerde me hoe het aloude balletschoentje, dat epitoom van klassiek ballet, nieuwe structuren mogelijk zou maken en ruimte zou kunnen bieden aan verder experiment.”

Op uitnodiging van Van Dantzig creëerde Lock in 1988 ’Bread Dances’ voor Het Nationale Ballet, zijn eerste ballet dat compleet op spitzen werd gedanst. In werken als ’Salt’ (1998) en ’Amelia’ (2002) liet Lock vervolgens zien dat het gebruik van spitzen een nieuwe, uiterst wendbare, invulling aan zijn snelheidsadagium heeft gegeven. In zijn duetten lijkt het of de dansers met elkaar als kolibries communiceren, met bewegingen zó complex en in zulk een duizelingwekkende vaart gedanst dat er geen enkele ruimte is voor een misstap of het verliezen van balans. Lock brengt adembenemend dansant vuurwerk, alleen uitvoerbaar door de meest virtuoze dansers.

Zoals Lock in de traditionele spitz zijn actieradius heeft gevonden, geeft hij – ’klassiek’ helemaal warmgedraaid? – in zijn nieuwste werk ’Amjad’ een hedendaags commentaar op de romantische balletklassiekers ’Sleeping Beauty’ en ’Het zwanenmeer’. üdouard Lock: „Het fascineert me hoe deze werken in ons collectief geheugen staan gegrift. De meeste mensen zullen de muziek niet aan ballet koppelen, maar zullen het wel herkennen als ringtone van de mobiele telefoon van hun buurman. ’Amjad’ onderzoekt in hoeverre de muziek en het ballet in ons culturele bewustzijn hun weg hebben kunnen vinden.”

Locks vaste componist David Lang, in team aangevuld door Gavin Bryars en Blake Hargreaves, heeft Tsjaikovski’s balletcomposities hedendaags bewerkt voor piano, twee violen, een cello en elektronica. Volgens Lock is Tsjaikovski’s originele muziek voor de goede verstaander op momenten te herkennen. „Ook de balletinsider zal enkele balletfrasen ontwaren die ik als uitgangspunt voor de choreografie heb gebruikt.”

De dualiteit – naast oud versus hedendaags – dient zich in ’Amjad’ in vele gedaanten aan. Zo verwijst ’Amjad’ naar een Arabische naam die zowel door mannen als door vrouwen kan worden gedragen, zoals de balletspitz bij Lock niet alleen aan vrouwen blijft voorbehouden, maar ook de mannen op het puntje van hun tenen zet. „De spitz houdt zich bij mij niet aan conventies. Hij wordt juist gebruikt om vrij te maken en om het lichaam in een nieuw daglicht te stellen.” Dat vrijmaken was volgens Lock ook in de romantische balletten een doel, zij het dan zeer verborgen. „De feestscènes aan het hof belichamen de sociaal streng gereguleerde negentiende-eeuwse maatschappij. In de scènes die zich in het woud afspeelden was wél plaats voor wat maatschappelijk onacceptabel was. Sensualiteit of begeerte werd daar in de vorm gegoten van een bovennatuurlijke zwaan of een oosters folkloristisch dansje.”

In die samenleving bestond voor veel menselijke dingen geen plek, stelt Lock die daarmee best een link wil leggen naar onze tijd. „Onze maatschappij wordt in toenemende mate verdeelder en sluit mensen uit; we delen die negentiende-eeuwse problematiek steeds meer.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden