Reportage

Snel overal schone lucht? Dat kan niet, zegt de landsadvocaat

null Beeld Thinkstock
Beeld Thinkstock

Een schone buitenlucht en snel een beetje, eist Milieudefensie in kort geding. Onmogelijk, reageert de staat.

“We doen onze stinkende best”, zegt de landsadvocaat tegen de rechter. Er klinkt gelach achter hem. Het zaaltje van de Haagse rechtbank zit vol. Er zijn tientallen belangstellenden. Vooral uit de achterban van Milieudefensie, het logo van de milieuclub prijkt op t-shirts. Bezorgde burgers. Bij milieuacties op straat bereid tot stemverheffing, maar hier keurig stil. Dat lukt nu eventjes niet. Vanwege die woordkeuze. ‘Stinkende’ best. De inzet van het kort geding is nu juist: schóne lucht, vrij van schadelijke dampen. In het gegniffel klinkt ook door: men gelooft de landsadvocaat niet.

Milieudefensie eist dat de Nederlandse staat snel regelt dat de luchtkwaliteit overal in het land op orde is. Algemeen bezien werd de lucht de afgelopen jaren schoner. Maar op tientallen plekken is de vervuiling structureel te groot. Dat erkent de staat. Op zo’n 150 plaatsen is de concentratie van fijnstof of stikstof te hoog. Dit lijkt in strijd met de overheidsplicht om, in het belang van burgers, te zorgen voor gezonde lucht. De staat trok er wel 1,5 miljard euro voor uit, maar de helft daarvan ligt nog op de plank.

“Hop, aan de slag ermee”, zegt de advocaat van Milieudefensie ongeduldig. Even eerder hield hij een betoog over gezondheidsrisico’s van smerige lucht. De staat verzuimt om vieze lucht voldoende aan te pakken, al jaren. Ingrijpen is nu echt nodig, zegt hij. “Er komt een moment dat burgers hun recht op frisse lucht, die wij allemaal inademen, opeisen. Dat moment is vandaag gekomen.” Milieudefensie eist een extra overheidsplan om elke overschrijding van vieze stoffen weg te werken. Als de rechter Milieudefensie gelijk geeft, is niet alleen een plan nodig. Er moeten dan snel maatregelen worden getroffen op plekken die te vies zijn.

Volgens de landsadvocaat kan dat niet. Er zijn ‘hardnekkige knelpunten’, zegt hij. Om de luchtkwaliteit daar vlug op orde te krijgen zouden rigoureuze maatregelen nodig zijn. Autowegen in de stad sluiten, of intensieve veehouderij opdoeken. Dat soort zaken, zegt de staatsjurist. Dat vindt hij niet alleen buitenproportioneel, het is volgens hem ook onrealistisch. “Moeten we in een stad als Rotterdam een slagboom neerzetten en de helft van alle auto’s weigeren?” Er is geen draagvlak voor, zegt hij. Bovendien: niet de rijksoverheid maar de gemeente gaat erover. De landelijke overheid kan hooguit samenwerken en geld beschikbaar stellen.

Toekomstbelofte

De rechter zwijgt vooral. Ze luistert, maakt aantekeningen. Dit tot teleurstelling van aanwezigen. Die hopen op een spervuur van kritische vragen aan de staat. Na het betoog van de staat over onmogelijkheden van zuivere lucht op probleemplekken, heeft de rechter dan toch een vraag. “Op die manier komt het op die plekken toch noóit goed?”. Heus wel, zegt de landsadvocaat. In 2020 zal de lucht schoner zijn. Het aantal overschrijdingen daalt, door een geleidelijke aanpak.

Met die toekomstbelofte veegt de raadsman van Milieudefensie de vloer aan. “Van de staat hoor ik: komt allemaal goed, geef ons nog een paar jaar extra. Maar die tijd er is niet. Het gaat hier om keiharde plichten, niet over zomaar wat doelen en streefcijfers.” Volgens Milieudefensie wordt een groot deel van de bevolking blootgesteld aan bovenmatig vuile lucht. Er is inderdaad sprake van lokale overschrijdingen, erkent de landsadvocaat. Maar Milieudefensie brengt volgens hem een ‘doemverhaal’, door overdrijvingen en selectieve raadpleging van rapporten.

Over de gebrekkige Nederlandse luchtkwaliteit spande Milieudefensie ook al een bodemprocedure tegen de staat aan. Die start in november. De landsadvocaat vindt het onzin dat de milieuorganisatie daar in de ‘complexe’ zaak ook nog een kort geding start, om schot in de zaak te krijgen. De staat hoopt dat de rechter het hele kort geding afwijst. De rechter komt op 7 september met een uitspraak.

Lees ook: Milieudefensie wil schone lucht bij rechter afdwingen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden