Review

Sneeuwwitje werkt als therapie

,,Spiegeltje, spiegeltje aan de wand, wie is er het mooiste in het land?'', vraagt de boze stiefmoeder. ,,Tja...'', twijfelt de spiegel. ,,Je bent nog wel mooi, maar er is iemand die mooier is.'' Dat is natuurlijk Sneeuwwitje en niet de boze, jaloerse vrouw die steeds meer rimpels krijgt. Dat weten we allemaal. Maar wist je al dat Sneeuwwitje's stiefmoeder eigenlijk haar echte moeder is?

Om het leven voor een kind overzichtelijk te maken zijn de figuren in sprookjes lief of gemeen, slim of dom, mooi of lelijk en niet een beetje van allebei.

Stiefmoeders zijn in sprookjesland jaloerse, gemene heksen. Ze halen streken uit die niet bij een echte moeder horen. Want stel je voor dat je eigen moeder je het bos in kan sturen met een moordlustige jager! Dan ben je geen moment meer veilig.

Maar in het sprookje 'Zwart als inkt' van theatergroep Wederzijds liggen de zaken heel anders. Regisseur Rob Vriens liet zich voor deze versie van Sneeuwwitje inspireren door het gelijknamige boek van Wim Hofman, dat twee jaar geleden een Gouden Griffel kreeg en met de Woutertje Pieterse prijs werd bekroond.

In het verhaal schuiven goed en kwaad over elkaar en is de stiefmoeder veranderd in een moeder. Rob Vriens voegde daar in de theaterbewerking van het boek nog een ingreep aan toe. Om te laten zien dat gewone moeders zich ook wel eens hekserig gedragen, wisselt hij het sprookje af met realistische intermezzo's.

Zonder decorstukken spelen en vertellen actrices Vanessa Beks en Willemijn van der Ree het sprookje in de klaslokalen van scholen. Als de kinderen van de Haarlemse basisschool waar 'Zwart als inkt' speelt, de klas in lopen staat daar Sneeuwwitje in een mooie witte jurk. Willemijn van der Ree stuift even later binnen met een koffer en ze veontschuldigt zich omdat ze 'te laat is'. Dat komt door haar zoontje die haar de hele nacht wakker heeft gehouden.

,,Zullen we deze keer bij de jager beginnen?'', vraagt ze. Kris kras door elkaar spelen en vertellen ze de diverse fragmenten van het sprookje. Over de jager die zo'n lief meisje niet wil doden en over de stiefmoeder die voor de spiegel een aanstekelijke aanval krijgt van jaloezie. Over de arme Sneeuwwitje die zich vreselijk verveelt in het huisje van de zeven dwergen, die als vingerpopjes hun bazige regeltjes aan haar op leggen. Langzamerhand schuiven de fragmenten ineen en tekent zich een rode draad af. De stiefmoeder is Sneeuwwitjes echte moeder en zij doet zo gemeen omdat ze ongelukkig is en eenzaam.

Ook de vertelster van het sprookje deed gemeen tegen haar zoontje die nacht. Moeders, zo luidt de moraal, zijn soms lief en soms gemeen. Wederzijds wil hiermee 'de ziel van Sneeuwwitje en haar moeder blootleggen'. Voor de interpretatie van het sprookje baseren ze zich op de ideeën van de psychoanalyticus Bruno Bettelheim. In zijn boek 'Het nut van sprookjes' beschrijft de psychiater zeer helder hoe sprookjes in symbolische taal vertellen over existentiële problemen. Sprookjes geven een kind wijze raad en vertellen hoe je de gevaarlijke tocht door het donkere bos kunt overleven.

Intuïtief herkennen kinderen in de boze heks, de jager, het donkere bos en de knappe prins aspecten uit hun eigen leven, die door de structuur van het sprookje een nieuwe plek krijgen. Doordat de symboliek in de voorstelling nu als het ware aan de kinderen wordt uitgelegd, verandert Wederzijds de functie van het sprookje. Vreemd genoeg kiezen ze hiermee voor een ingreep waar nu juist de door hen geciteerde Bettelheim in zijn boek voor waarschuwt. In zijn optiek verdwijnt de emotionele waarde als je een kind gaat uitleggen dat de stiefmoeder de verbeelding is van de slechte kant van de moeder.

De voorstelling komt zo dicht in de buurt van een therapeutisch proces: zie onder ogen dat ieder mens een schaduwkant heeft! En hoewel men daarmee af en toe op het randje balanceert, is Wederzijds er naar mijn idee in geslaagd om met 'Zwart als inkt' een vernieuwende sprookjesvoorstelling neer te zetten.

Dat komt vooral doordat de actrices heel mooi en humoristisch schakelen tussen het spelen van de rollen en het bespreken van het verhaal. Zo vragen ze zich heel grappig af welke prins er nu op zoek gaat naar een dood meisje. En ook de discussie over de vraag of een heks nu wel of geen moeder kan zijn, is komisch. Maar hoe dan ook, aan het slot van de voorstelling moet zij voor straf dansen op gloeiend hete schoentjes, tot zij er dood bij neer valt. Net goed!

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden