Smokkelen voor een schijntje en bijna vertrapt worden

reportage | Vrouwen spil in handel bij de grens tussen Marokko en Spaanse enclaves

ALEX TIELEMAN

Duizenden dragers zeulen dagelijks smokkelwaar vanuit de Spaanse enclaves Ceuta en Melilla naar Marokko. Het levert handelaren grote winsten op. Maar bij de chaotisch grensovertocht worden met name de vrouwelijke dragers vertrapt en geslagen.

Tussen een geïmproviseerde afscheiding van pallets en metalen stangen die naar de grens leidt, buitelen de dragers over elkaar heen. De oudere vrouwen worden onder de voet gelopen door jongens die over hen heen klauteren. Boven op de menselijke heuvel slaat een man met een riem wild om zich heen. Aan de rand van de afscheiding snijdt een agent van de Guardia Civil de baal van Aïcha open: zij wordt bestraft omdat ze probeerde voor te dringen. Haar vriendin Saida Boukrim (45) staat ernaast en overweegt van de situatie gebruik te maken om naar binnen te glippen.

De grensovergang bij de Barrio Chino (de Chinese Buurt) in Melilla is een van de belangrijkste overslagpunten van wat lokale autoriteiten eufemistisch de 'atypische' handel noemen. Vier ochtenden per week is de grensovergang met Marokko open voor alles waar aan de overzijde vraag naar is. Met name kleding, schoenen en autobanden. Maar ook alcohol en benzine vinden hun weg naar het buurland. Ceuta en Melilla zijn de enige landsgrenzen van de EU met Afrika, die tevens tot de drukste van het continent behoren. In Melilla komt de vracht aan in de haven, waar groothandelaren het in balen verpakken voor de dragers. De Marokkaanse douane wordt omgekocht om de waar door te laten naar de lokale markt. Het is een lucratieve handel, waarvan de opbrengst zowel in Ceuta als in Melilla door de Spaanse autoriteiten op 700 miljoen euro per jaar wordt geschat.

Een paar uur eerder, als het nog donker is, staat Saïda Boukrim met een groepje vrouwen te wachten bij de grens. Zij hopen op voorrang in de lange rij wachtende dragers die zich heeft gevormd. "Anders worden we vertrapt", zegt Boukrim. Vrijwel dagelijks vallen er namelijk gewonden bij de overtocht. Boukrim heeft zelf rugklachten opgelopen door het tillen van de balen, die minimaal 60 kilo wegen. Een paar jaar geleden kwam hier zelfs een vrouw om het leven.

"Zij is 70. Haar man is dood. En haar man is bij een andere vrouw", zegt Boukrim wijzend naar twee andere draagsters. Boukrim heeft haar trouwring nog om. Maar haar echtgenoot kwam een paar jaar geleden om het leven bij een auto-ongeluk. Zij leeft nu alleen met haar vijf kinderen. "Een van hen heeft een waterhoofd. Maar ik heb geen geld voor het ziekenhuis", vertelt zij. In de grensprovincie Nador waar Boukrim woont, komt zij ondanks de groeiende economie - dit jaar wordt in Marokko een groei van bijna 5 procent verwacht - niet aan de bak. Daarom sjouwt zij balen. Voor 4 tot 7 euro per pakket, afhankelijk van aanbod en gewicht.

Dan gaat de grens open. "Dat is 'El Loco' (De Gek)", zegt Boukrim wijzend naar een kalende agent van de Guardia Civil die met een bezweet hoofd en de wapenstok in de hand voordringers probeert terug te meppen. Boukrim en haar groep worden even later ook hardhandig weggestuurd. "Achteraan in de rij. Net als iedereen", roept Pedro Heredia, een van de handhavers. Door de economische crisis in Spanje raakte hij zijn baan kwijt en na vele omzwervingen werkt hij nu aan de grens. "Het is zwaar werk. Maar als wij er niet zijn, loopt het hier uit de hand", legt hij uit.

Bij Boukrim biggelen de tranen inmiddels over de wangen. Het lijkt erop dat zij na uren wachten met haar baal toch achteraan in de rij moet aansluiten. Of zij dan haar vracht nog naar de overkant krijgt voor het sluiten van de grens is nog maar de vraag. Maar, de aanhouder wint. Even later is het haar toch gelukt zich tussen de menigte te persen en duwt zij haar baal richting Marokko.

undefined

Betwiste enclaves Ceuta en Melilla

Omdat de 'atypische handel' tussen de Spaanse enclaves (Ceuta en Melilla) en Marokko zich in een grijs gebied afspeelt, worden er geen officiele statistieken van bijgehouden. Het aantal dragers, van wie het grootste deel vrouw is, wordt door lokale autoriteiten geschat op ongeveer twintigduizend. In de handel gaat jaarlijks zo'n 1,5 miljard euro om.

Tussen 2012 en 2013 was er volgens de lokale autoriteiten in Ceuta een stijging van deze handel met 25 procent. Het parlement van Ceuta vroeg de Spaanse regering daarop om de douaneregels te formaliseren. Die gaf daar vooralsnog geen gehoor aan.

Maar ook Marokko werkt niet mee omdat het land met het formaliseren van de grenshandel de soevereiniteit van de Spaanse enclaves zou erkennen. Dit terwijl de gebieden nog steeds door Marokko worden betwist.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden