Smokkelaars zijn tot alles in staat

Een boot met 331 immigranten die door de Griekse kustwacht werd aangetroffen.Beeld ap

Ergens halverwege de overtocht van Libië naar het Italiaanse vasteland, beleefde Andenet enkele benauwde momenten. "De smokkelaars droegen een aantal dekpassagiers op plaats te nemen in het overvolle ruim", zegt hij over de telefoon. Een aantal weigerde. De kapitein vuurde enkele malen in de lucht. "De weigeraars schikten zich alsnog." De rest van de reis verliep zonder noemenswaardige incidenten. De 24-jarige Ethiopiër zit nu in een opvangcentrum bij Düsseldorf.

Meer en meer mensen wagen de sprong vanuit Noord-Afrika naar Italië. In de eerste helft van 2014 zo'n 100.000. Een spectaculaire stijging ten opzichte ten opzicht van 2011, toen 60.000 mensen zonder geldige verblijfsvergunning voet op Italiaanse bodem zetten. Analisten wijzen het ineenstorten van de Libische staat aan als belangrijkste oorzaak. Sindsdien hebben mensensmokkelaars vrij spel.

Maar het blijft Russische roulette. Volgens de in Genève gevestigde Internationale Organisatie voor Migratie lieten alleen dit jaar al 2900 mensen het leven in de Middellandse Zee. Vorige week vormde een dieptepunt, met mogelijk zeven- à achthonderd doden bij verschillende schipbreuken in enkele dagen. De bootjes zijn wrakkig en kapseizen; steeds is er het gevaar van verdwalen en uitdroging. Soms zijn het de smokkelaars zelf die dood en verderf zaaien.

Opgesloten
Zo lijkt het erop dat bij de grootste ramp vorige week, waarbij misschien wel vijfhonderd mensen omkwamen (zie kader), de vluchtelingen slachtoffer werden van de mensen die geacht werden hen van Egypte naar Italië te smokkelen.

Eerder dit jaar kwamen tientallen vluchtelingen om het leven toen een boot kapseisde voor de kust van het eiland Lampedusa. Aan boord was paniek ontstaan nadat smokkelaars de passagiers in het ruim hadden opgesloten, die daar dreigden te stikken.

Dat werpt een licht op de wrede praktijken van de mensensmokkelaars. "Mensen uit Syrië of de Hoorn van Afrika die naar Europa willen, betalen fors", zegt onderzoeker Magda Mugrabi van Amnesty International telefonisch vanuit Tunesië. "Bedragen van 1500 euro voor de overtocht zijn geen uitzondering."

Maar daarmee zijn ze er nog niet. Smokkelaars deinzen er niet voor terug hun 'waar' in de steek te laten als die lastig wordt, of zelfs te doden. Dat ondervond Andenet toen hij samen met zijn broer van Soedan via Tsjaad naar Libië reisde. Toen zijn broer protesteerde tegen de ruwe wijze waarop de smokkelaars hen behandelden, sloegen ze hem halfdood. Vijf dagen later overleed hij. Mugrabi tekende getuigenissen op van mannen die werden geslagen. Er circuleren verhalen van vrouwen die in kampen werden vastgehouden en daar zijn verkracht.

vluchtelingen komen aan in de haven van Napels.Beeld epa
Beeld Trouw: BR | Bron: IOM

Mishandeling
Over de organisatie van de smokkelaars bestaat weinig harde informatie. Aangenomen wordt dat het gaat om lokale bendes die zich bedienen van handlangers in de landen van herkomst. Toen deze krant vorig jaar in de Libische hoofdstad Tripoli enkele dagen met vluchtelingen optrok, vertelden sommigen dat ze 'als een pakje' werden doorgegeven.

Toch zijn het niet alleen de mensensmokkelaars die de migranten vrezen. Een recent rapport van mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch maakt gewag van zware mishandelingen in Libische detentiecentra voor illegalen. Van de 138 ondervraagden, stelden er bijna honderd te zijn mishandeld. Volgens Mugrabi deinzen vluchtelingen niet zelden op het laatst terug voor de risicovolle oversteek. "Maar de hel die Libië voor deze mensen is, drijft ze alsnog in handen van de smokkelaars."

En, zo stelde Andenet destijds: "Zelfs al is de kans 50 procent dat ik verdrink, dan nog waag ik het erop."

Mogelijk honderd kinderen aan boord van rampschip

Er komen meer en meer details naar buiten over de ramp waarbij vorige week voor de kust van Malta waarschijnlijk vijfhonderd mensen zijn omgekomen. De Internationale Organisatie voor Migratie schat dat er honderd kinderen aan boord waren.

Vier overlevenden vertelden op Kreta aan IOM-medewerkers dat de tien mensensmokkelaars (Palestijnen en Egyptenaren) halverwege de reis van Egypte naar Italië de vluchtelingen aan boord probeerden te dwingen over te stappen op een kleine, nietzeewaardige boot. Toen zij dat weigerden, ramden de smokkelaars de boot met hun eigen vaartuig, waarna ze in de buurt bleven wachten tot hij was gezonken. Daarbij kwamen de driehonderd mensen die vastzaten in het ruim direct om het leven.

Een deel van de tweehonderd anderen verdronk, anderen slaagden er met elkaars hulp in te blijven drijven. Dat lukte drie dagen lang, tot het weer omsloeg en de drenkelingen een voor een onder water verdwenen. Iets later werden negen overlevenden uit het water opgepikt, onder wie vrouwen en een 2-jarig meisje. Eén overlevende overleed alsnog. Het meisje is in kritieke toestand.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden