Smetje op verjaardag van Somo/'Links' onderzoeksbureau kijkt al 25 jaar kritisch naar gedrag multinationals

AMSTERDAM - De Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen (Somo) deelt het grachtenpand aan de Amsterdamse Keizersgracht met milieu- en actiegroepen als 'X min Y'. Maar de derde verdieping waar de onderzoekers van Somo huizen, verraadt geen banden met het extreem-linkse actiewezen of spannende spionageaffaires.

Speurneus P. Siebelt schept dat beeld wel in zijn nieuwste boek. “We worden al jaren achtervolgd door die man”, zucht Somo-directeur Sjef Stoop. “Hij liet jarenlang het oud papier ophalen bij diverse organisaties. Daar zat ook materiaal voor intern gebruik bij en daarop baseert hij telkens zijn beschuldigingen.” Siebelt heeft er tot dusver overigens weinig van kunnen waarmaken. Pax Christi ging eerder dit jaar vrijuit na de beschuldiging van Siebelt dat de rooms-katholieke vredesbeweging met subsidiegelden had gesjoemeld.

Volgens Stoop heeft Siebelt warme banden met het Oud Strijders Legioen en bestrijdt hij alles wat in zijn ogen 'links' is. Het oud papier werd destijds opgehaald in opdracht van het bedrijf Algemene Beveiligings Consultancy (ABC) in Vinkeveen, in 1986 opgericht tijdens de RaRa-aanslagen en de acties tegen Shell. Directeur was de vroegere eigenaar van de bewakingsdienst Siebelt BV in de Bijlmer. Tegenwoordig noemt Siebelt zich onderzoeker bij International Consultants on Development Affairs (Icoda).

In zijn boek Zuivere Koffie? beschuldigt Siebelt bestuurder D. de Graaf van FNV Bondgenoten van spionage voor Max Havelaar. De Graaf heeft als bestuurslid van de Somo nauwe contacten onderhouden met de ondernemingsraad van Douwe Egberts. De informatie die dat opleverde, heeft hij doorgesluisd naar concurrent Max Havelaar, waarvan hij ook bestuurslid is, aldus Siebelt. De Graaf en Somo-directeur Stoop maken er geen geheim van dat die link er inderdaad lag. Maar beiden zeggen dat er zuiver met de verkregen informatie is omgegaan.

Het rumoer werpt een vervelend smetje op de vijfentwintigste verjaardag die Somo vandaag viert, zegt mededirecteur Johan Meester. “Dit kunnen we er nu helemaal niet bij gebruiken.” Het had juist een dag moeten worden waarop in De Balie in Amsterdam feestelijk gediscussieerd zou worden over de successtory van Somo. En nou gaat het toch weer over die oeroude tegenstelling tussen links en rechts.

Verdacht

Dat Somo ter linkerzijde van het spectrum werd geboren, zal niemand ontkennen. “Wij zijn in 1973 voortgekomen uit vredesgroepen als X min Y en Shalom”, zegt Meester. “Er was bij milieu- en actiegroepen veel behoefte aan gedegen informatie, met name over het functioneren van de multinationals. Destijds waren alle multinationals bij voorbaat verdacht. Later, in de jaren tachtig, kwam er een kentering en keek het grote publiek positiever tegen multinationals aan. Maar ik proef nu toch weer een ommekeer. Aan het verzet tegen zo'n bedrijf als IHC Caland dat in Burma actief is, merk je dat er tegenwoordig toch weer kritischer over multinationals gedacht wordt, dat er een meer ethisch beleid van hen verwacht wordt.”

Toch, geeft ook Meester toe, krijgen milieu- en actiegroepen in de jaren negentig geen grote mensenmenigten meer op de been. “In de jaren zeventig geloofden we in de maakbaarheid van de samenleving, alles kon gedaan worden. Daar geloven we nu niet meer zo in. Maar met normen en waarden maak je slingerbewegingen mee. Je ziet dat steeds meer bedrijven met gedragscodes komen. Dat bedenken ze niet zelf, dat doen ze onder druk van de publieke opinie.”

Tal van onderzoeksbureaus kwamen en gingen, Somo haalde als een van de weinige haar 25ste verjaardag. Dat komt, zegt Meester, doordat Somo met haar tijd meeging en telkens nieuwe onderzoeksterreinen aanboorde. Somo richt zich vooral op het milieu, de derde wereld en de vakbonden. De multinationals lopen daar als een rode draad dwars doorheen. Niet omdat ze zo bedreigend zouden zijn, maar volgens Meester omdat zij vanwege hun grensoverschrijdend karakter zoveel informatie kunnen achterhouden. “Dat maakt ze sowieso interessant.”

De stichting - zeven personeelsleden en een bestuur waarin de 'werkvelden' vertegenwoordigd zijn - draait deels op subsidies van de Nederlandse overheid en de Europese Commissie en bedruipt zichzelf verder met de vergoedingen die opdrachtgevers betalen.

De beginjaren bezorgden Somo meer roem dan het laatste decennium. In eigen land viel de steun op die Somo verleende aan de ondernemingsraad van Enka in Breda, halverwege de jaren zeventig, waarmee de sluiting van deze Akzo-dochter werd voorkomen. Internationaal deed Somo onderzoek naar de arbeidsomstandigheden in de textiel- en kledingindustrie. Op basis van haar bevindingen werden in de betrokken bedrijven gedragscodes ontwikkeld en wordt nu onderhandeld over een Eerlijk Handels Handvest, dat een keurmerk moet leveren voor 'eerlijke kleding'.

Dat is wat Somo nu vooral doet: achter de schermen werken aan een betere wereld. Feiten verzamelen, analyseren en ze vervolgens vertalen in adviezen. Dat de onderzoekers daarbij hun roots niet vergeten, blijkt uit de omschrijving die Meester van zijn medewerkers geeft: “Wij zijn betrokken onderzoekers. Ik besef dat betrokkenheid vaak wordt verward met partijdigheid, maar we proberen onafhankelijk te blijven.”

En over de toekomst: “In feite zijn wij natuurlijk zo'n club waarvan je hoort te zeggen dat die opgeheven moet worden omdat hij niet meer nodig is. Maar we zijn dermate gespecialiseerd, dat onze inbreng nog wel even nodig is. En vergeet niet: morgen is de wereld niet opeens perfect.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden