Smeekbede om een 'ja' in Noord-Iers referendum

BELFAST - De vrouw achter de postzegelbalie in het postkantoor aan de Belfastse Shaftesbury Square stort opeens haar hart uit. Drie zoons heeft ze, een van 24, een van 21, een van 17. En geen van drie heeft hier in Noord-Ierland ooit één dag echte vrede gekend. Daarom, zegt ze, alleen al daarom moet er vrijdag 'ja' worden gestemd in het referendum over het vredesakkoord voor Noord-Ierland.

Haar jongste van 17 zei gisteravond tegen haar: “Ik ben nog te jong om te stemmen, maar even dit. Jullie generatie heeft je toekomst al verknald. Alsjeblieft, verknal de mijne niet!” Ze hoopt vurig op een massaal 'ja', liefst boven de zeventig procent, zodat er geen enkele twijfel bestaat over wat de Noord-Ieren willen: vrede, eindelijk vrede, na dertig jaar. “Dat moet toch lukken?”, klinkt het bijna smekend.

Dat leek het na het met gejuich ontvangen goede vrijdag-akkoord van 10 april aanvankelijk zeker. In de euforie over het akkoord tussen de Britse en Ierse regeringen en de belangrijkste partijen in het Noord-Ierse conflict - de Ulster Unionisten en de republikeinse Sinn Fein - meldden opiniepeilingen dat zo'n driekwart van de anderhalf miljoen Noord-Ieren het vredesplan zou accepteren.

Zeker aan katholieke, republikeinse zijde was de vreugde groot. En ook in het protestantse unionistische kamp leek de buit binnen. Goed, de rabiate braller dominee Ian Paisley liet vanaf kansel en spreekgestoelte de gesel Gods neerkomen op dit 'paapse komplot' tegen de heilige unie met Groot-Britannië, maar de belangrijkste unionistische leider David Trimble kon op het congres van zijn UUP een ovatie in ontvangst nemen.

Een fluitje van een cent, zo leek het. Maar de laatste twee weken is daar flink de klad in gekomen. Terwijl het 'ja'-kamp zijn zegeningen al telde, trok de 'nee'-campagne onder de noemer Verenigde Unionisten alle registers open. En hamerend op de vervroegde vrijlating van terroristen, goeddeels van het Ira, het Ierse republikeinse leger, hamerend op de weigering van datzelfde Ira om de wapens vroegtijdig in te leveren, hamerend op de angst kortom, keerde het tij in unionistische kring ten gunste van 'nee'.

Niet dat 'nee' zal winnen, dat verwacht geen zinnig mens, maar een magere 'ja'-zege betekent, aangezien de katholieke minderheid massaal 'ja' stemt, een verscheurd unionistisch kamp, waarmee straks nauwelijks meer samen te werken valt.

En dus worden de jongeren aangesproken, de 18 tot 30-jarigen die soms voor het eerst gaan stemmen. Die naar verluidt massaal zullen opkomen en die in grote meerderheid 'ja' denken te gaan zeggen.

Zondagavond in de Fitzroy Presbyterian Church aan University street. Zo'n 200 gelovigen volgen dominee Ken Newell in zang en gebed, over wijsheid en vrede in het hart, over de nieuwe aarde die wacht. Waarna de microfoon open staat voor een zevenkoppig forum. Elk krijgt vijf minuten om de argumenten pro of contra naar voren te brengen. Het forum is breed, elke stroming, los dan van Sinn Fein, de politieke vleugel van het Ira, is zo'n beetje vertegenwoordigd.

“Stem 'nee' als je wilt, maar plaats mij, omdat ik 'ja' stem, niet in het kamp van de duivel, zoals praktiserende christenen doen!”, haalt David Bruce uit richting Paisley en de zijnen. Hij, unionist én dominee, vindt dat de Bijbel op groteske wijze wordt gevandaliseerd door de tegenstanders, die pijn en verdriet van slachtoffers misbruiken met de Bijbel in de hand. En Monica McWilliams van de 'Womens's Coalition', zelf van katholieke huize en een broer verloren door een terreuraanslag, pleit emotioneel voor een nieuwe toekomst, “het licht schijnt ons tegemoet, stem 'ja'!”

Een oproep die niet is besteed aan Jim Kirkpatrick, die het Paisley-geluid vertolkt. Die de gevangenen 'duivels' noemt die moeten blijven waar ze zitten, die als 'vader en grootvader' de banvloek uitspreekt over hen die de vrijheid en de veiligheid van zijn kinderen en kleinkinderen willen vertrappen.

Dan komt pater Tony Curran, een vriend van Ken Newell, die de enige katholieke Britse soldaat heeft begraven die in de 'Troubles' is gedood. Die aan de graven van tientallen andere mensen heft gestaan. “Ik kijk naar die mensen, en zie geen orangist, geen republikein, geen unionist, alleen verdrietige, gebroken mensen,” zegt pater Curran. Hij heeft de zusters meegebracht van twee door de kortstondig vrijgelaten protestantse UDA-terrorist Michael Stone vermoorde katholieken. En die net als hij 'ja' zullen stemmen. Toen Michael Stone vorige week in triomf werd ontvangen op een loyalistische bijeenkomst, draaide zijn maag om, zegt hij, net als bij de entree van de Balcombe street-terroristen op de Sinn Fein-meeting, enkele dagen eerder. “En toch moeten we hier doorheen.”

“Het is een soort 'blanke Afrikaners'-mentaliteit bij Paisley en zijn aanhang”, zegt dominee Ken Newell, “de angst om privileges te verliezen, vastklampen aan het restje macht en heerschappij, bekrompen en kleinzielig. Ze zien het Ira als een katholiek leger dat hen straks te lijf zal gaan. De UK Unionisten zijn anders, veel politieker, niet zo anti-katholiek, aleen fel pro-Brits.”

Hij is initiatiefnemer van een petitie, ondertekend door 151 Noord-Ierse protestantse dominees, verschenen in de belangrijkste protestantse dagbladen, waarin wordt opgeroepen om vrijdag 22 juni 'ja' te gaan stemmen. Zijn inzet voor verzoening tussen protestanten en katholieken dateert niet van vandaag of gisteren. Hij en leden uit zijn gemeente gingen naar begrafenissen van door geweld gedode katholiekenen, naar hun families.

We rijden over Ormeau Road, 'republikeins' gebied. Op een hoek aan de buitenmuur van een Bookmakers-kantoor is een plaquette met de namen van vijf aldaar in 1992 door loyalistische terroristen vermoorde katholieken. De jongste 15 jaar.

Het Ira zon op wraak in de buurt, en had 'protestantse' doelwitten op het oog, drie straten vererop, in Ken Newell's gebied. “Door de goede contacten die we hadden en hebben met de katholieke gemeenschap en de smeekbeden van de familie van de slachtoffers aan het Ira om geen vergelding te plegen, ging het niet door. Het zou een bloedbad zijn geworden.”

Voor Newells kerk heeft een campagnevoerder uit het 'nee'-kamp vlugschriften onder ruitenwissers van auto's gestoken. Met de foto van Billy Hutchinson van de Progessive Unionist Party, een 'ja'-stemmer. In een interview met de Irish Times, zo meldt het vlugschrift, sprak deze Hutchinson niet alleen zijn bewondering uit voor James Conolly, de anti-Britse rebel uit de Paasopstand van 1916, maar zei hij; 'Ik ben een overtuigd atheïst.'

Volgt de tekst van Psalm 53 vers 1: “De dwaas heeft gezegd in zijn hart er is geen God”. En: “Verwerp het advies van de dwaas op 22 mei. Stem Nee!”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden