Sluit Syriëgangers niet zomaar op

Het preventief opsluiten van teruggekeerde Syriëgangers is uiterst onwenselijk, net als het omkeren van de bewijslast, betogen Erik-Jan Hakvoort en Dico Baars.

Wat te doen met mensen die terugkeren uit Syrië? En dan natuurlijk niet de journalisten, maar de mensen die zich hebben aangesloten bij de gewapende jihad. De Syriëgangers die terugkeren, vormen echt een gevaar voor de veiligheid van de Nederlandse samenleving. Dat vraagt om serieuze maatregelen.

Het CDA stelt voor om teruggekeerde Syriëgangers preventief op te sluiten en de VVD pleit zelfs, met steun van CDA en SGP, voor het strafbaar stellen van vrijwillig verblijf op door een terroristische organisatie gecontroleerd grondgebied. Dat laatste met omgekeerde bewijslast: iemand is schuldig, tot hij of zij het tegendeel bewezen heeft. Beide maatregelen mogen logisch klinken, ze zijn in strijd met fundamentele rechten van de mens en daarmee uiterst onwenselijk.

Verdacht

Het preventief opsluiten van mensen raakt direct een van de grondrechten die staan beschreven in het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens (EVRM). Wanneer iemand wordt gearresteerd, moet hij direct op de hoogte worden gebracht van waarvan hij wordt verdacht. Hiermee wordt voldaan aan een belangrijk recht, namelijk dat op berechting. Daardoor wordt voorkomen dat mensen zonder proces worden vastgehouden, oftewel dat mensen preventief worden opgesloten.

Natuurlijk moeten we niet naïef zijn: mensen die zich hebben aangesloten bij de gewapende jihad, zijn niet bij voorbaat vrij van verdenking. Daarom is het nu al mogelijk om deze terroristische verdachten 2 jaar en 90 dagen in voorlopige hechtenis te houden. Waar normaal ernstige bezwaren tegen een verdachte nodig zijn voor een voorlopige hechtenis, kun je verdachten van een terroristisch misdrijf al vastzetten op basis van een redelijke verdenking. Geheel terecht uiteraard. Maar dit gaat Zijlstra en Buma blijkbaar niet ver genoeg, die willen dat de bewijslast bij de verdachte komt te liggen.

Dat is natuurlijk de omgekeerde wereld. Het is een belangrijk uitgangspunt in het recht dat de bewijslast niet bij de verdachte ligt. Het strafbaar stellen van verblijf in een terroristisch gebied met daarbij een omgekeerde bewijslast botst dan ook met het principe dat iemand onschuldig is, tot het tegendeel bewezen wordt. De democratische rechtsstaat komt in het geding als de overheid niet meer handelt vanuit een basishouding van vertrouwen en veronderstelde onschuld, maar vanuit geïnstitutionaliseerd wantrouwen.

Minder vrijheid

In deze politieke discussie wordt vrijheid tegenover veiligheid gezet, waarbij minder vrijheid niet erg is als dat de veiligheid ten goede komt. In sommige gevallen kan het inderdaad gebeuren dat we (individuele) vrijheid moeten opschorten om de veiligheid van een groep te garanderen. Daarmee erkennen we dat veiligheidsmaatregelen noodzakelijk zijn en een voorwaarde om als samenleving te kunnen functioneren. Natuurlijk kunnen er redenen zijn om het voorarrest te verlengen en iemand langer te ondervragen. Deze mogelijkheden zijn er echter al, in het licht van het strafrechtelijk proces, waarbij een (straf)rechter altijd toetst of een voorlopige hechtenis rechtmatig is.

De proefballonnetjes van Zijlstra, Buma en anderen zijn juridisch niet houdbaar. Het is onwenselijk om het strafrecht op deze manier in te vullen. De rechtsstaat komt daarmee op een scheve helling te staan. We moeten zorgvuldiger omgaan met de vraag wat we moeten doen met mensen die terugkeren uit Syrië. Onderzoek alle mogelijkheden, maar blijf binnen het strafrecht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden