opinie

Sluit de grenzen tussen Afrika en Europa

Inwoners van het Congolese Lumbashi op zoek naar mineralen. 'Als kind leerden we dat we mangeurs de cuivre waren. Kopereters dus.'Beeld AFP

Geen economische vluchtelingen toelaten in Europa? Dan ook geen grondstoffen uit Afrika importeren, stelt Alphonse Muambi.

Een kind onder de evenaar wordt later vaak een bedelaar. Elke Nederlander kent dit adagium. Ik ben onder de evenaar geboren. De Afrikaanse evenaar, in Congo, in de provincie Katanga, in de stad Lubumbashi.

Daar, in tegenstelling tot hier, leerden we als kinderen, dat we mangeurs de cuivre waren. Kopereters dus. Dat betekent dat mijn geboorteplaats rijk aan koper is. Ook aan andere strategische grondstoffen die voor de wereldtechnologie nodig zijn trouwens, zoals die in onze smartphones.

Nooit heb ik geleerd dat we daar onder de evenaar arm waren en dat we later bedelaars zouden worden. Soit!

Deze twee percepties, die van hier en die van daar, kenmerken de huidige discussie rondom vluchtelingen. Zelfs Jezus Christus, de bekendste asielzoeker in de mensengeschiedenis, zou ergens in Noord-Afrika of in Turkije asiel hebben moeten aanvragen. Niet in Nederland. Niet in Europa. De politiek kreeg van links- tot rechts-Nederland, inclusief christelijke partijen, hiervoor afgelopen maart bij de Kamerverkiezingen een sterk electoraal mandaat.

Geen wonder, de vrijlating van moordenaar Barabbas en de kruisiging van Jezus waren ook democratisch besloten. Het volk had gesproken. Pontius Pilatius moest slechts de wil van het volk volgen.

Landen zonder oorlog

Veel Nederlanders vrezen de massale komst van arme Afrikaanse bedelaars naar hun verzorgingsstaat. Een Nederlandse vriend vatte dit zo mooi samen in onze discussie op Facebook: "Afrika's problemen moeten ten diepste door Afrikanen worden opgelost. En masse emigreren is geen oplossing en haalt zelfs de druk van de ketel! Minimaal de helft van alle Afrikanen zou maar wat graag deel uitmaken van een Europese verzorgingsstaat en dit blijkt al uit de huidige migratiestromen, waarbij een groot deel afkomstig is uit landen zonder oorlog. Het is heel erg dat veel Afrikanen arm zijn maar decennia ontwikkelingssamenwerking hebben wel laten zien dat dit niet de fundamentele oplossing is. Afrikanen moeten in opstand komen tegen hun corrupte leiders." Aldus mijn vriend. Een volksretoriek gevoed door politici en intellectuelen. Soit!

Toch zijn Nederlanders niet uniek in hun verwijten aan anderen, die ze als boeven zien, dieven van hun rijkdom.

Afrikanen doen dat ook. Sterk heerst onder hen de gedachte dat Europeanen boeven zijn die hun rijkdommen stelen. Die halen immers gratis grondstoffen uit Afrika voor de ontwikkeling en het welzijn van Europa.

Een mooi voorbeeld komt van Dirk-Jan Koch. Als Nederlandse diplomaat in Kinshasa, Congo, gaf hij elke vrijdag het vak 'Ontwikkelingssamenwerking' op de universiteit. De studenten leerden hem het tegendeel: "Wat jullie Europeanen met Afrika doen is geen samenwerking maar tegenwerking." In zijn boek 'De Congo Codes' over de zin en onzin van ontwikkelingssamenwerking, verschenen in 2014, vertelt Koch daar uitvoerig over.

Strijd om controle

Niet alleen in Congo denken ze zo, alle Afrikanen zijn hiervan overtuigd. Ook staatshoofden. Zo zei Félix Houphouët-Boigny, wijlen president van Ivoorkust, dat degene die Afrika onder zijn controle heeft, degene is die de wereld zal domineren.

Dit kan gebeuren, zo zei hij, door grondstoffen uit Afrika in het eigen land te houden voor de ontwikkeling van dat eigen land en het welzijn van de eigen bevolking. Of door ervoor te zorgen dat concurrenten geen toegang krijgen tot die grondstoffen. Dit laatste verklaart, in de ogen van veel Afrikanen, de oorlogen in Afrika. De Verenigde Staten, China, Rusland, Israël, Canada en Europa strijden letterlijk om die controle over Afrika. Afrikaanse corrupte leiders faciliteren dit en profiteren ervan.

Bezinning

Jacques Chirac, ex-president van Frankrijk, zei tegen de Fransen: "Een groot deel van het geld in onze portemonnee is het resultaat van de eeuwenlange uitbuiting van Afrika. Daarom moeten we billijk zijn. Ik zeg niet barmhartig, maar billijk en rechtvaardig om aan Afrikanen terug te geven wat wij van hen hebben afgepakt, en zo dramatische ontwikkelingen en conflicten met alle politieke gevolgen van dien te voorkomen."

Chiracs landgenoot en schrijver Pierre Péan, behandelt in zijn boek 'Carnages. Les guerres secrètes des grandes puissances en Afrique' recente geheime oorlogen van grootmachten in Afrika.

Afrika kent dus geen ideologische oorlog. Het zijn internationale oorlogen die een economische oorsprong hebben. Dit leidt tot een massale stroom vluchtelingen. Ook economische vluchtelingen zijn vluchtelingen. En vluchtelingen opvangen is geen barmhartigheid, maar een logische consequentie van die internationale oorlogen.

Verwijten zijn er dus over en weer! Afrikanen hebben ernstige grieven richting Europeanen en vice-versa. Een adempauze wederzijds is dringend nodig om tot bezinning te komen. Ik stel daarom voor om de grenzen tussen Afrika en Europa twintig jaar lang te sluiten. Economisch, diplomatiek, financieel, in de lucht, op zee, op het land, aan beide kanten en op elk vlak. Potdicht.

Dan is er tijd om te evalueren wie eigenlijk van wie profiteert, wie waaraan schuldig is en aan wie, wie aan wie wat moet betalen en daarna pas, in 2037, kunnen we bepalen of we een samenwerkingsverband met elkaar willen en op welke basis. Alleen zo kunnen we het wederzijdse verwijt uit de wereld helpen.

Alphonse Muambi is schrijver en opiniemaker

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden