SLOT

Een belangrijke bron voor Flessenpost was: The search for life in the Universe, door D. Goldsmith en T. Owen, Addison Wesley, ISBN 0-210-56949-3

"Kijk" , zegt Joe Lazio, "zoiets zou het moeten zijn." Een grijs vel papier met een krom zwart streepje, alsof een beestje zich tussen de vellen had verstopt en nu probeert weg te komen.

Dat beestje is een signaal: op die grijze grafiek betekent het dat de radiotelescoop in Arecibo op Puerto Rico heel eventjes en op een heel beperkte golflengte iets hoorde. Dat is raar, meestal hoor je met zo'n schotel iets rustig beginnen en eindigen, op allerlei golflengten. De natuur geeft vlekken, zo'nstreepje is niet natuurlijk.

Storing, zegt Lazio. Natuurlijk kijken de astronomen van Cornell of zo'n streepje iets kan zijn. Je let op of het precies vierentwintig uur later weer te horen is, want dan komt het kennelijk van buiten de aarde. Meestal slaagt het signaaltje niet eens voor dat beginnersexamen.

O p Cornell, een universiteit zo groot als een stad, zo groot om precies te zijn als de kleine stad Ithaca, New York, waar de campus aan grenst, wordt een belangrijk deel van het onderzoek naar buitenaardse intelligentie uitgevoerd. De apparatuur zelf staat doorgaans in Arecibo, waar de grootste radiotelescoop ter wereld tijd ter beschikking stelt om te luisteren of de mensheid buren heeft.

"Of in Australie" , zegt Michael Davis vergenoegd. Hij gaat over de technische verbeteringen die momenteel aan de radiotelescoop in Arecibo worden aangebracht en zit in de NASA-stuurgroep die het luisteren naar intelligentie van elders begeleidt. "We hebben de speciaal voor dit onderzoek gebouwde ontvanger en de computerprogramma's een paar maanden in Arecibo uitgeprobeerd. Nu zijn ze terug bij de bouwers in Californie, voor verbeteringen, en daarna gaan ze naar Australie. Daar hebben we een uniek aanbod van gekregen: volgend jaar kunnen we drieeneenhalve maand lang gebruik maken van de Parks radiotelescoop. Daarmee kunnen we een groot deel van het programma al afwerken."

De apparatuur doet het; er zijn dichtbij gelegen sterren beluisterd die lijken te voldoen aan de voorwaarden om een bewoonbaar zonnestelsel te kunnen hebben, en er is een begin gemaakt met het uitkammen, graad voor graad, van de hele hemelbol op niet-natuurlijke signalen. Gevonden is er nog niets, maar daar kijkt Davis niet bepaald van op.

"We bleken nog een hoop te moeten leren over de opbouw van de elektronica en over de veronderstellingen die je in de computerprogramma's stopt" , zegt hij in een verbazend soepel Nederlands dat hij ooit opdeed op de Sterrenwacht in Leiden. "Maar het is wel zo dat we in bandbreedte en gevoeligheid twintig keer zo goed luisteren als ooit tevoren."

H et onderzoek is geen project dat op de rand van mislukking staat totdat op een goede dag toch nog een echt signaal een van de schotels bereikt. Joe Lazio is bij voorbeeld aan het promoveren op berekeningen aan het interstellaire medium, het ijle gas en stof waar het licht van de sterren doorheen moet voor het ons bereikt.

"Radiosignalen die je van grote afstand waarneemt, zie je varieren, twinkelen in feite, net zoals wij sterrenlicht zien twinkelen door de aardse atmosfeer. Dit onderzoek zegt iets over de moeilijkheid om, als we een beschaving ontdekken, boodschappen over te seinen."

"Maar als die er niet is, kun je natuurlijke radiobronnen waarnemen door die sluier en op die manier meer te weten komen over dat interstellaire gas en stof. Je ziet bij voorbeeld dat we uit een richting waar de twinkeling sterker is, meer kosmische straling - gammastraling - krijgen. Op die manier leer je iets over de eigenschappen van dat ijle materiaal dat in het laboratorium niet is na te maken."

Het proefschrift van Lazio zal de mogelijkheid van niet-natuurlijke signalen dan ook nauwelijks vermelden. Terwijl tijdens de nu afgesloten serie waarnemingen in Arecibo de dienstdoende sterrenkundige juist met weinig anders bezig kon zijn. Davis: "De computer doet patroonherkenning op de grafieken met ontvangen signalen. Hij is erop geprogrammeerd om natuurlijke signalen en storing van menselijke oorsprong te herkennen en te negeren. Dat werkt goed, het programma verwerkt tien miljoen signalen per seconde, maar op ieder moment kan er toch iets uitkomen dat bijzonder is, waar een mens naar moet kijken om te beslissen of de telescoop terug moet naar een of andere plek. Er moet altijd iemand bijblijven, maar het is wel of je staat te kijken hoe het gras groeit."

Met gras komt het meestal vanzelf wel goed en met het luisteren naar boodschappen uit de ruimte ook, is zijn overtuiging. "Je wint of je wint. Het zou heel, heel opwindend zijn als we een signaal zouden detecteren. Maar neem nu aan dat het heel lang duurt en we steeds maar niets horen; dat is dan een belangrijke boodschap. Dan moet het de mensheid toch duidelijk worden dat de kans groot is dat de enige intelligentie in de Melkweg op die blauwe bol van ons zit. Dat gaat wel even verder dan gewone wetenschap."

V an zo'n uitkomst van het onderzoek zal, verwacht Davis, een extra matigende werking uitgaan op de menselijke neiging zich van steeds sterker wapentuig te voorzien en dat op soortgenoten te gebruiken. Maar dan moet het wel serieus kunnen worden genomen en dus serieus worden aangepakt.

"De basis voor dit werk is gelegd met de Cyclops-studie. Daarin werd uitgezocht of het mogelijk zou zijn de aarde door zijn gewone radio- en televisie-uitzendingen op interstellaire afstanden waar te nemen. Het antwoord was: ja. Waar we nu mee bezig zijn, is de volgende stap: apparatuur bouwen, tijd lenen op radiotelescopen. Uiteindelijk moet je er speciale telescopen voor bouwen en die permanent laten zoeken."

Over de kans op de aanwezigheid van een beschaving in onze Melkweg waarmee we kunnen communiceren - in vijftien afleveringen van Flessenpost berekend op een half -, spreekt Davis zich liever niet uit. Maar intuitief heeft hij zijn twijfels. "Het leven begon hier op aarde bijna zodra de oceanen stopten met koken. Dat is een feit, en het is een heel suggestief feit: leven zal overal voorkomen, het is gewoon. Maar dan: cellulair leven, de volgende stap. Dat kwam miljarden jaren later. Dus de weg naar een beschaving is helemaal niet zo gemakkelijk, laat staan automatisch. Dus misschien was wat hier op aarde gebeurde uniek."

En hij weet ook niet zo zeker of hem dat zou spijten. "Stel je voor dat we hier die boodschap die in 1974 is uitgezonden, die tekening van het mannetje met de DNA-spiraal, zouden ontvangen. Zou je op grond daarvan durven zeggen dat de verzender goede bedoelingen heeft? Dat is een opdracht geweest voor werkcolleges hier op Cornell. Het antwoord was altijd weer: nee. Ik zelf zou geen haast hebben met antwoorden. Ik zou eerst eens een paar eeuwen luisteren."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden