Sloopmateriaal goed genoeg voor nieuwbouw

AXEL - In Axel is een ware volksverhuizing op gang gekomen. Ruim vijfhonderd van de twaalfduizend inwoners moeten minstens een keer verhuizen om een 'betonwijk' te kunnen omtoveren tot De Hoven van Axel.

JAN SLOOTHAAK

Kort na de oorlog werd de betonwijk gebouwd. “Het was crisisbouw. Er was veel kapot gebombardeerd”, zegt E. Merckx, hoofd bewonerszaken van de Regionale Zeeuwsch-Vlaamse Woningbouwvereniging. De 120 huizen in Betonwijk-Oost zijn enige jaren geleden al gesloopt en vervangen door 86 nieuwe. Nu is de veel grotere Betonwijk-West (sloop 230 en herbouw 103 huur- en 50 koophuizen) aan de beurt. En deze keer gaat het om meer dan het simpel afbreken en herbouwen van een wijk.

Betonwijk-West is door staatssecretaris Tommel aangewezen als voorbeeldwijk van Duurzaam Bouwen. Onderdeel is dat het sloopmateriaal weer wordt gebruikt voor de nieuwbouw. “Aan de oude sneldek pannen mankeert niets. Die kunnen gewoon weer op de nieuwe daken.” En de wijk krijgt veel natuur. Onder meer een regenkreek die wordt gegraven waar nu nog een straat loopt. Het regenwater dat op de grond valt zal er naar toestromen. Het water dat op de huizen komt, krijgt een andere bestemming. Het zal in watervalletjes van de daken kletteren en worden opgevangen. Dit water wordt gebruikt voor zaken als het toilet en het sproeien van de tuin. Merckx is enthousiast, maar moet soms tegen de nodige scepsis opboksen. De gemeente werkt mee maar wethouder J. M. van Schaik (PvdA) heeft er toch een hard hoofd in. “Die regenkreek bijvoorbeeld moet niet zo'n gecultiveerde sloot worden, maar een natuurlijke biotoop, wat moerassig met bijzondere planten en diertjes. Dan mag er niet allemaal rommel in terechtkomen. Je moet de bewoners dan meehebben. En of we daar in Axel al rijp voor zijn. . .? Onze ervaring is dat Nederlanders veel te schoon zijn. Paardebloemen moeten dood en brandnetels weg. Niemand heeft er oog voor dat je daarmee prachtige vlinders lokt. Bewoners zijn het al gauw zat dat het dan een 'rotzooi' wordt.” De wethouder bouwt met zijn woorden op ervaringen uit het verleden. Het vervangen van gif door het schoon 'borstelen' van de straten riep veel kritiek op. “De bevolking klaagde ongelooflijk en vond dat gif veel beter hielp tegen onkruid.”

De wethouder loopt ook niet over van vertrouwen in het eigen ambtenarenapparaat. Als voorbeeld noemt hij het Axelse bos. Er werd geklaagd over omgevallen bomen. “Die liet men echter juist liggen om de micro-organismen. Er was goed over nagedacht.” Toch kwam de gemeente in actie om het bos op te ruimen.

En of de gemeenteraad op termijn het been stijf zal houden? De gemeente werkt mee aan het plan maar de wethouder ziet De Hoven van Axel als een testcase. Van Schaik vindt het wel wat ver gaan dat Axel nu krom moet liggen om een voorbeeld voor de rest van Nederland te zijn. “Voor die zes ton van Tommel doet de woningbouwvereniging niet veel. En wij als gemeente krijgen niets extra.” Axel draait geheel op voor de kosten van het verleggen van de straten, alle kabels en leidingen die daar onder liggen en de afwatering naar de regenkreek. Betonwijk-Oost oogt op het eerste gezicht vriendelijk. Allemaal witgeschilderde huizen in strakke straten. Maar de huizen zijn niet meer van deze tijd. Ze zijn vochtig en dat is na een renovatie in de jaren zeventig nog verergerd door technisch foute ingrepen. En ze zijn te klein. “Een lange man zit op de wc geklemd met zijn knieën tegen de deur”, zegt Merckx. In het begin was er een levendig sociaal verkeer, herinneren de heer en mevrouw A. C. Verschelling zich, toen ze er 35 jaar geleden binnenkwamen. Allengs is dat veranderd. De komst van veel buitenlanders was volgens hen de oorzaak. J. van der Velde, door de bewoners gekozen in de werkcommissie woningbouw, beaamt dat. “Ik woon hier 46 jaar. Verenigingsleven is hier nooit geweest, maar de mensen kwamen veel bij elkaar over de vloer. Het was gezellig.” De kentering kwam volgens hem toen tien jaar geleden duidelijk werd dat de wijk het niet zou redden. Een deel van de bewoners vertrok. De leeggekomen huizen waren goedkoop en er trokken veel buitenlanders in. Verschelling: “Ik heb niets tegen die mensen, maar ze zijn anders.” Van der Velde: “Ze gedragen zich anders en van het vroegere sociale leven is weinig over.”

De omschakeling is een ingrijpende operatie. In de komende jaren zal de wijk met haar rijtjeshuizen in fasen worden gesloopt. Een deel van de bewoners kan binnen de eigen wijk verhuizen en in de slotfase een nieuwe woning betrekken. Een ander deel zal elders in wisselwoningen terechtkomen totdat de nieuwe wijk gereed is. Of ze keren helemaal niet terug naar hun oude stek maar gaan ergens anders wonen. De bewoners krijgen van de gemeente 4 000 gulden voor de verhuizing. De woningbouwvereniging zorgt voor de stoffering, zodat kan worden volstaan met het overbrengen van de meubels. Van der Velde: “Ik heb over de financiëe regeling geen klachten gekregen.” De huur van de huizen zal geen drie- tot vierhonderd gulden doen maar het dubbele.

De nieuwe wijk wordt onherkenbaar. Geen strakke straten maar woningblokjes met verschillende architectuur, deels met serres. Er komen ook koophuizen. De 103 huurhuizen zijn HAT-woningen (een- en tweepersoons), woningen voor bejaarden en multifunctionele huizen.

Het gehalte aan 'duurzaam bouwen' is hoog. Alle huizen krijgen zonneboilers en worden geïsoleerd. In het centrum komt er een parktuin met oude fruitboomrassen en een (overdekte) wintertuin, waar ook weer huizen in komen. Als het wat mee zit, is de operatie in 2000 klaar. De uitwerking is overigens nog niet rond en het kan nog een zware dobber worden, erkent Merckx. Onzekerheden zijn er bijvoorbeeld nog over het plaatsen van warmwaterpompen bij een deel van de huizen. Een normale verwarming kost 8 000 gulden. Als het pompensysteem (met warm water diep uit de bodem) op 20 000 gulden komt, zal het energiebedrijf huiverig worden om mee te werken. Het wordt aantrekkelijker naarname het goedkoper kan worden, maar waar het omslagpunt ligt, is nog niet duidelijk.

De woningbouwvereniging wilde ook betonplaten uit de oude huizen gebruiken als schuttingen, fraai overgroeid met klimplanten, maar de politie vindt dat dit de sociale controle belemmert. Zo zijn er meer onzekere elementen. “Maar het gaat om het ambitieniveau”, vindt Merckx. Technisch kan het allemaal, maar financieel is het moeilijk. “Op termijn gaat het erom na te gaan wat haalbaar is en wat je dan in massaproductie kunt uitvoeren in de bouw. Als het lukt, is dat pure milieuwinst.”

De subsidie van Tommel is inderdaad op geen stukken na toereikend. “Er is ons zes ton toegezegd voor de extra kosten voor duurzaam bouwen, maar we moeten zeker drie miljoen uit de eigen reserves toeleggen. Als een huis normaal 140 000 gulden kost, dan komt het nu al gauw op 160 000 gulden. De bewoners vinden dat ook deels terug in de huur terug maar kunnen terugverdienen op de energierekening.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden