Sloop in Timboektoe voor Strafhof in uniek proces

Soldaten van de Verenigde Naties bewaken het herbouwde Alpha Moya mausoleum in de Malinese stad Timboektoe.Beeld afp

De strafzaak die vandaag begint bij het Internationaal Strafhof in Den Haag tegen een Malinese jihadist is in veel opzichten een primeur. Hij kan bewijzen dat een aanval op erfgoed niet onbestraft hoeft te blijven

Ahmad Al Faqi al Mahdi is de eerste verdachte die bij het Strafhof terechtstaat voor het vernietigen van cultureel erfgoed, in zijn geval in Timboektoe. Hij is de eerste islamitische extremist die het hof berecht en de eerste persoon uit Mali. En de eerste die schuld bekent, waardoor het proces kort zal duren. Zelfs over de mogelijke straf bestaat al een principe-overeenkomst.

Al Mahdi, ongeveer veertig jaar oud, gaf in 2012 als hoofd van de hisbah, de islamitische moraalpolitie, leiding aan de sloop of vernieling van negen mausolea en een moskee in Timboektoe. Die mausolea markeerden de graven van islamitische geleerden die door moslims uit de stad en uit omliggende streken als heiligen worden vereerd.

Afgoderij
Volgens Al Mahdi was die verering afgoderij. Dat liet hij in een advies weten aan de leiders van Al Qaida in de Islamitische Maghreb en de extremistische beweging Ansar Dine, die destijds de dienst uitmaakten in Timboektoe. Ze raadpleegden Al Mahdi vanwege zijn grote kennis van de islam. Al Mahdi adviseerde niet de mausolea te vernietigen: daar was geen voorschrift voor, zei een van zijn advocaten, de Belg Jean-Louis Gilissen, dit weekend in een telefonisch interview. Sloop zou ook een conflict met de lokale bevolking riskeren. Toen de plaatselijke leiders daar toch toe besloten, gaven ze Al Mahdi opdracht de sloop uit te voeren. "Hij heeft dat niet geweigerd. Maar hij heeft geprobeerd de vernietiging te beperken", aldus Gilissen.

Volgens Gilissen is de Toeareg Al Mahdi een intellectueel en 'een aardige kerel', die goede banden had met diverse groepen. Maar mensenrechtenorganisaties beschuldigen hem van andere misdaden, zoals marteling en verkrachting. Daar staat hij echter niet voor terecht.

Update: verdachte bekent schuld
Zoals verwacht heeft Al Mahdi maandagochtend schuld bekend voor het vernielen van het erfgoed in Timboektoe. Bovendien zei hij spijt te hebben. Dit soort misdaden ‘brengen de mensheid niets goed’, zei hij.

Gilissen zegt dat Al Mahdi nu inziet dat de vernietiging van de mausolea 'een ernstige fout' was en dat hij spijt zal betuigen. Hij neemt ook afstand van de pogingen van de toenmalige leiders om in Timboektoe een islamitisch bewind in te voeren. "Ze schiepen geen islamitische regering, maar deden wat ze wilden", zo zegt Gilissen namens zijn cliënt.

Verontwaardiging
De aanklagers van het Strafhof onderstrepen het belang van de monumenten, die onder internationale bescherming stonden. De verontwaardiging over de vernietiging van cultureel erfgoed in Timboektoe was groot. En deze strafzaak kan bewijzen dat een aanval op erfgoed, zoals die onder meer in Syrië en Irak vaak plaatsvindt, niet onbestraft hoeft te blijven.

De advocaten hebben al overeenstemming met de aanklagers bereikt over de feiten en de schuldbekentenis. Er is, zegt Gilissen, ook een afspraak over de straf. Als die tussen 9 en 11 jaar gevangenisstraf uitkomt, volgt er geen hoger beroep. De overeenkomst betekent niet dat de aanklagers geen hogere straf kunnen eisen en laat ook Gilissen en zijn Tunesische collega Mohamed Aouini vrij om een lagere straf te vragen.

In eerdere zaken heeft het Strafhof veroordelingen tussen de 18 en 12 jaar uitgesproken voor oorlogsmisdaden als moord en verkrachting.

De monumenten in Timboektoe zijn inmiddels met internationale steun herbouwd. Na de rituele slacht van vijf koeien en het voorlezen van de hele Koran werden begin dit jaar de sleutels van de gebouwen overhandigd aan lokale families die voor het onderhoud zorg dragen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden