Slingerland / Grens tussen amuseren of beledigen is zelden te trekken

Zoveel kunnen we meten: ons cholesterolgehalte, het aantal letters in een dik boek, de overeenkomst in DNA tussen aap en mens, of tussen zebra en hond, de samenstelling van sterrenstof. Maar niet: wat de bedoeling is van lijntjes op papier of van geschreven woorden.

Naar bedoelingen blijft het gissen.

Nederland is vol, riepen leden van de rechtse partij CP’86 in 1997. De verontwaardiging over die uitspraak was groot, de rechter moest eraan te pas komen. Wat ze bedoelden? De uitspraak op zichzelf, die drie woorden, waren niet erg genoeg om tot een veroordeling aanleiding te geven. „A wordt gezegd, maar B wordt bedoeld”, klonk als uitleg. En de bedoeling woog zwaar. De bedoeling van de uitspraak over de volheid van Nederland was niet om te beledigen, maar om sommigen te laten weggaan en sommige anderen niet meer toe te laten. Als het over bedoelingen gaat, moeten we het eerst doen met een verklaring van de boosdoener. Een tekenaar zegt dan: mijn bedoeling is, om mensen bij het ontbijt te laten lachen. Of: om jullie een lesje te lezen. Of: om te laten zien hoe gevaarlijk dat groepje mensen is. Of: om te stangen, lekker te pesten. We weten nooit zeker of dat wel waar is. Het is niet te meten. Wat is de bedoeling van de cartoons die de Arabisch Europese Liga op het net gezet heeft, over Anne Frank, Hitler en de holocaust? Om gebruik te maken van de ruimte tot artistieke expressie? Om de westerse wereld te confronteren met de eigen uitgangspunten en zo aan het denken te zetten? Om joden te beledigen? Om Deense krantenlezers te beledigen? Om te stangen, lekker te pesten? Als het hoog oploopt moet de rechter maar zeggen wat de bedoeling was. Maar zelfs dat zegt niet alles. In een interview met Nieuwe Revu, alweer in juni 1996, stelde de toenmalige fractieleider van de RPF Leen van Dijke de vraag: „Ja, waarom zou een praktiserend homoseksueel beter zijn dan een dief?” Een opzettelijke belediging, oordeelde de rechter en veroordeelde van Dijke tot een boete van driehonderd gulden. Van Dijke ging in beroep. Zijn bedoeling was allerminst om te beledigen en evenmin om een grap te maken. Hij had ook onmiddellijk zijn excuses aangeboden aan wie zich maar gekwetst had gevoeld door zijn uitspraak. Zijn bedoeling was alleen geweest, uit te leggen hoe hij de Bijbel leest en toepast, meer niet. Die ruimte wilde hij kunnen innemen. „Mijn boodschap kan mensen pijn doen, maar mag het daarom niet gezegd worden?”, was zijn commentaar. „We gaan elkaar toch niet voorschrijven hoe je over de bijbel moet denken?” Van Dijke werd in hoger beroep vrijgesproken.

We moeten rekening houden met wat een boodschap voor een ander betekent, zegt premier Balkenende, over de ophef over de Deense cartoons. Wat is zijn bedoeling met die uitspraak?

Misschien wil hij nu al Lousewies van der Laan een waarschuwing geven. De nieuwe fractieleider van D66 staat bekend om haar behoefte, grote afstand te nemen tot het christendom. In een interview met het Algemeen Dagblad zei ze, anderhalf jaar geleden, „Het is moeilijk hierover te praten zonder mensen te beledigen.” Ze had het een keer gehad over ’die christenen’ en dat had iemand als Doekle Terpstra, toen nog voorzitter van het CNV, erg kwetsend gevonden. Wie de langste tenen heeft komt het eerst ruimte tekort.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden